ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ

ਜੋੜ ਸੋਧੋ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ
Khanda
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ
ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਤ
ਫਿਲਾਸਫੀ
ਦਸਤੂਰ
ਗ੍ਰੰਥ
ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ
ਅਵਾਮੀ ਵਿਸ਼ੇ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਜੋ ਕਿ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[1][2][3] ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮ ਹੈ,[4] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[5]

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਨਾ ਹੈ, ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ: "ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਜੋ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।"

ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ

[ਸੋਧੋ]

ਗਰੰਥ

[ਸੋਧੋ]

ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ

[ਸੋਧੋ]

ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ

[ਸੋਧੋ]
  • ਅਰਦਾਸ
  • ਭਗਤ ਬਾਣੀ - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਖਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ।
  • ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ) — ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਆਮ ਸ਼ਬਦ
  • ਗੁਟਕਾ - ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਬ੍ਰੀਵੀਅਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭਜਨ (ਬਾਣੀਆਂ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  • ਨਿੱਤਨੇਮ — ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ
  • ਪਾਠ
  • ਸਵਈਆ — ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਆਇਤ ਇੱਕ ਆਮ ਆਇਤ ਦੇ 1/4 ਗੁਣਾ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
  • ਸ਼ਬਦ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ।
  • ਸਲੋਕ - 'ਪੰਛੀ'; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਛੰਦ ਜੋ 32 ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: 16 ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 2 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਜਾਂ 8 ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 4 ਅਰਧ-ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ।

ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ

[ਸੋਧੋ]
ਸਿੱਖ ਮਾਨਤਾਵਾਂ

ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ

[ਸੋਧੋ]

ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]
ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
ਸਿੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ
ਦਸਤੂਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਪ
ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਅਭਿਆਸ
ਲਿਟੁਰਜੀਕਲ ਅਭਿਆਸ
ਸੰਸਕਾਰ
  • ਅੰਮ੍ਰਿਤ - ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ; ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਖੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਦਲ। ਇਸਨੂੰ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਪੰਜ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਦਸਵੰਧ - ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਿੱਖ ਦਸਵੰਧ ; ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ 10% ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ, ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ (ਭਾਵ, ਸੇਵਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ।
  • ਪੰਜ ਕ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ, ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ:
  • ਕੀਰਤਨ - ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ
  • ਲੰਗਰ — ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
    • ਪੰਗਤ
  • ਨਾਮ ਜਪੋ - ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ
  • ਮਨਾਹੀ (ਕੁਰਹਿਤ ਕੁਰਾਹਤ), ਸਮੇਤ:
    • ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਹਜਾਮਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣਾ — ਸਿੱਖ ਕੇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
    • ਨਸ਼ਾ
    • ਜਾਤੀਵਾਦ
    • ਕੁਠਾ ਮਾਸ - ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮਾਸ ਖਾਣਾ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਰ ਮਾਸ), ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਸ ਜਿੱਥੇ ਲੰਗਰ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਜਟਖਾ ਮਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)।
  • ਸੇਵਾ - ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ
  • ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ - ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ

ਸਿੱਖ ਰਸਮਾਂ

[ਸੋਧੋ]
  • ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ('ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮੇਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਮੇਲ') — ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
  • ਅਖੰਡ ਪਾਠ — ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜਨਮ/ਜਨਮਦਿਨ, ਵਿਆਹ/ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਡਾਕਟਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ, ਮੌਤ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ; ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ; ਜਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਾਪਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ, ਆਦਿ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
  • ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ - ਖਾਲਸਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ
  • ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ - ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ
  • ਨਾਮ ਕਰਨ - ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ
  • ਸਧਾਰਨ ਪਾਠ

ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਆਮ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਸਿੱਖ ਭੂਗੋਲ

[ਸੋਧੋ]
ਤਸਵੀਰ:Punjab under Ranjit Singh1823-1839.jpg
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ), 1909
ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ

[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰਦੁਆਰੇ

[ਸੋਧੋ]
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

[ਸੋਧੋ]

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ) ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ

[ਸੋਧੋ]
  • ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਫ੍ਰੀਮੋਂਟ
  • ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ - ਸੈਨ ਹੋਜ਼ੇ
  • ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਸ਼ਿਕਾਗੋ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

[ਸੋਧੋ]

ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

[ਸੋਧੋ]

ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ

[ਸੋਧੋ]

ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ

[ਸੋਧੋ]

ਸੰਸਥਾਵਾਂ

[ਸੋਧੋ]
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਝੰਡਾ

ਫੌਜ

[ਸੋਧੋ]

ਅੰਦੋਲਨ

[ਸੋਧੋ]

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

[ਸੋਧੋ]

ਲੜਾਈਆਂ

[ਸੋਧੋ]

ਲੋਕ

[ਸੋਧੋ]
ਦਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਆਦਮੀ

ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਇਕੱਠ ਹੈ।

ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਬਲ

[ਸੋਧੋ]
  • ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ; ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਸਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਦੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
  • ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ - ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
  • ਗ੍ਰੰਥੀ - ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ
  • ਗੁਰਮੁਖ - ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਇੱਕ ਮਨਮੁਖ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।
  • ਗੁਰਸਿੱਖ
  • ਗਿਆਨੀ
  • ਜਥੇਦਾਰ
  • ਕਾਰ ਸੇਵਕ
  • ਮਨਮੁਖ — ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਉਲਟ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
  • ਨਿਹੰਗ - ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਸਿੱਖ
  • ਨਿਰੰਕਾਰੀ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ
  • ਪਤਿਤ - ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ
  • ਸਹਿਜਧਾਰੀ - ਅਬਪਤਿਸਮਾ-ਰਹਿਤ ਸਿੱਖ।
  • ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ
  • ਸਰਦਾਰ - ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਨ।
  • ਸੇਵਾਦਾਰ - ਉਹ ਜੋ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
  • ਸ਼ਹੀਦ - ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖਿਤਾਬ।
  • ਸਿੱਖ ਨਾਮ
    • ਕੌਰ ('ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ') — ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਪਨਾਮ।
    • ਸਿੰਘ ('ਸ਼ੇਰ') — ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਪਨਾਮ।
  • ਉਦਾਸੀ — ਤਪੱਸਵੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥ ਜੋ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਦੂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ

[ਸੋਧੋ]
  • ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ - ਰਵਾਇਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੱਤਕ ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ 1469 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1925 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਅਵਤਾਰ ਮਿਤੀ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਸੀ।
  • ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (1504–52) - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ।
  • ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ (1479-1574) - ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ।
  • ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534–81) - ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ।
  • ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563–1605) — ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵੇਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1605 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
  • ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ (1596–1638) - ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵੇਂ।
  • ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ (1630–61) - ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ।
  • ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1656-64) - ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ।
  • ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ (1621–75) — ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਵੇਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[11]
  • ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (1666–1708) — ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸਵੇਂ। ਉਸਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
  • ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ

[ਸੋਧੋ]

ਆਮ ਧਾਰਨਾਵਾਂ

[ਸੋਧੋ]
  • ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ - ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ
  • ਵੰਦ ਛਕੋ - ਦਾਨ (ਜਾਂ ਦਾਨ ); <i id="mwBHA">ਨਾਮ</i> ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
  • ਦਸਵੰਦ — ਕਮਾਈ ਦਾ 10% ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ) - ਛੰਦ; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
  • ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਜਾਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ; ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਸਥਾਨ') - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ
  • ਇਕ ਓਂਕਾਰ (ਜਾਂ ਏਕ ਓਂਕਾਰ) - ਇਕ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਲਿੰਗ ਰਹਿਤ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਹਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਇਸ਼ਨਾਨ - ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ; <i id="mwBIA">ਨਾਮ</i> ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
  • ਜਾਪ - ਪਾਠ ਕਰਨਾ।
  • ਕਿਰਤ ਕਰੋ — ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣਾ
  • ਲਾਵਾਂ
  • ਨਾਮ - ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ
  • ਤਖ਼ਤ
  • ਤਨਖਾਹ - ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਜ ਦੇਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਕਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨਾ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ Takhar, Opinderjit Kaur (2016). Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs. Routledge. ISBN 9781351900102. Since the Sikh concept of the divine is panentheistic, the divine is always greater than the created universe, its systems such as karma and samsara, and all phenomena within it. In Sikhism, due to the sovereignty of God, the doctrines of Nadar and Hukam override all systems, both concepts reinforcing panentheism. Hence one becomes a jivanmukt only in accordance with the Hukam.
  2. ↑ Reynolds, William M.; Webber, Julie A. (2004). Expanding Curriculum Theory: Dis/positions and Lines of Flight. Routledge. p. 90. ISBN 9781135621278. Like the God-of-process theologians in the West (Whitehead, Cobb, Griffin, Hartshorne), the God of Sikhism is a dynamic God, a process moving within humankind, pervasive within the hearts of people, yet transcendent and eternal. The Sikh God is one with whom devotees become wholly absorbed: "As the fish, I find the life of absorption in the water that is God" (Sri Guru Granth. 1988, p. 166). As the fish is absorbed in the water that is God, the soul is absorbed in the lightness that is God. The fish, even though absorbed in the water that is God, does not lose its fishness, its fish identity-formation, even though absorbed in the light that is God. A panentheistic system, such as Sikhsim, allows the soul to retain its soulness while merging with God. The soul, in other words, is not identical with God, even after merging with God, but one might say God is part of the soul. A strict identity soul = God is incarnationism and this is considered anathema in Sikhism. The Granth uses the beloved/lover metaphor for the relation of the self to God. God is the beloved and the devo tee is the lover. The lover retains her identity yet merges with her beloved.
  3. ↑ Singh, Pashaura; Mandair, Arvind-Pal Singh (2023). The Sikh world. London New York: Routledge. ISBN 9780429848384. In looking at the teachings of the Gurus as a whole, it seems that Lourdunathan overstates the degree to which Sikh scripture is anti-monistic. Guru Nanak famously referred to the world as a "palace of smoke" (GGS: 138) and made countless references to the idea of maya (Illusion). While the Gurus did not teach a radical nondualism, it is perhaps more accurate to suggest that some aspects of Sikh thought constitute a qualified nondualism (in which Creator and Creation are part of the same whole) (GGS: 125) or panentheism (in which the Creator pervades the natural world) (GGS: 24), while many others are monotheistic, including passages in Japji Sahib, where God is described as the King of Kings (GGS: 6). These different interpretations lend themselves to varying understandings of the relationship between the natural world and divinity.
  4. ↑ Adherents.com. "Religions by adherents". Archived from the original on April 21, 2005. Retrieved 2007-02-09.
  5. ↑ "The List: The World's -Growing Religions". Foreign Policy. Archived from the original on 26 May 2012. Retrieved 5 November 2010.
  6. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  7. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  8. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  9. ↑ . London New York. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
  10. ↑ "The List: The World's -Growing Religions". Foreign Policy. Archived from the original on 26 May 2012. Retrieved 5 November 2010.
  11. ↑ . London New York. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

[ਸੋਧੋ]
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਸਿੱਖ_ਧਰਮ_ਦੀ_ਰੂਪ-ਰੇਖਾ&oldid=828734" ਤੋਂ ਲਿਆ