ਸੁਬਬੂਲ
ਸੁਬਬੂਲ
[ਸੋਧੋ]ਸੁਬਬੂਲ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ Leucaena leucocephala ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਹਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੂਲ ਅਤੇ ਫੈਲਾਅ
[ਸੋਧੋ]ਸਬਬੂਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਧੀਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਅ ਹੋਇਆ।
ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਵੇਰਵਾ
[ਸੋਧੋ]ਸਬਬੂਲ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 5 ਤੋਂ 20 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਰੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।
* ਪੱਤੇ: ਦੋਹਰੀ ਪਿੰਨਾਟ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ
* ਫੁੱਲ: ਗੋਲਾਕਾਰ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ–ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ
* ਫਲ: ਲੰਬੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਗੁਣ
[ਸੋਧੋ]ਸਬਬੂਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ 20–30% ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਸ਼ੂ-ਚਾਰੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈਮੋਸਿਨ ਨਾਮਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਪਯੋਗ
[ਸੋਧੋ]ਸਬਬੂਲ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਰਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:
* ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਾ
* ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਪਲਪ ਉਦਯੋਗ
* ਇੰਧਨ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾ
* ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਵਾੜ ਅਤੇ ਛਾਂ
* ਹਰੀ ਖਾਦ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਸੁਧਾਰ
* ਤਣੇ ਤੋਂ ਕਾਠ ਦਾ ਸਮਾਨ
ਪਰਿਆਵਰਣਕ ਮਹੱਤਤਾ
[ਸੋਧੋ]ਸਬਬੂਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ-ਫਿਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਜੀਵਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਕਟਾਅ ਰੋਕਣ, ਕਾਰਬਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ
[ਸੋਧੋ]ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਬੂਲ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ (Invasive Species) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਜੀਵਵਿਵਿਧਤਾ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਗੈਲਰੀ
[ਸੋਧੋ]right|thumb|399x399px|ਸੁਬਬੂਲ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਪਰ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ। thumb|ਸਬਬੂਲ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਫਲ਼ੀ ਅਤੇ ਬੀਜ।
ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਫਲ
ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਜ
ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੁਬਬੂਲ
