ਸ੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਰਾਗਮ
ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਿਰੂਵਾਈਰੂ ਦੇ ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[1][2][3] ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 59ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਧਰਮਾਵਤੀ ਦਾ ਜਨਯਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੁਤਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।[1][4]
ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਰਾਗ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਗਮਕ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।[1][3]
ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।[5][4]
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ
[ਸੋਧੋ]
ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ ਭਾਵ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ, ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭਮ ਜਾਂ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਭਾਵ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ, ਸ਼ਾਡਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹੈਕਸਾਟੋਨਿਕ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ।
ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
- ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਗ2 ਮ2 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a]
- ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b]
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਸਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੂੰ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਹੈ।[1][4]
ਰਚਨਾਵਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ
| ਰਚਨਾ | ਭਾਸ਼ਾ | ਤਲਮ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ | ਬੋਲ | ਗਾਇਕ/ਸਾਜ਼-ਸੰਗੀਤਕਾਰ | ਆਡੀਓ ਲੇਬਲ | ਨੋਟਸ | ਰੈਫ. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰਮ ਭਜਮੀ | ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ | ਆਦਿ | ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ | ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ | ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ | ਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ | ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੀ | [3][4] |
| ਸਟਰਿੰਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਰਾਗ | ਯੰਤਰਿਕ | ਆਦਿ | ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ | - | ਜਯੋਸਤਨਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ | ਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ | [4][6] | |
| ਪਾਹੀਮਾਮ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤੰਗੀ | ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ | ਆਦਿ | ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ | ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ | ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ | ਮੁਗਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ | [4] |
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
[ਸੋਧੋ]- ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 "Sri Tyagaraja - a new creation". www.sruti.com (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2023-02-18. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name ":0" defined multiple times with different content - ↑ "Bengaluru composer creating new ragas". Deccan Herald (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2021-08-10. Retrieved 2023-02-18.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Pinto, Arun (2023-01-19). "Sri Tyagaraja - a New Raga in Carnatic Music by Mahesh Mahadev". News Karnataka (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2023-02-18. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name ":1" defined multiple times with different content - ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 "Sri Tyagaraja Raga created by Mahesh Mahadev" (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 2023-01-10. Retrieved 2023-02-18. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name ":2" defined multiple times with different content - ↑ "SamyukthaKarnataka ePaper". 2023-01-25. Archived from the original on 25 January 2023. Retrieved 2023-02-18.
- ↑ Sri Tyagaraja Raga on Strings | Mahesh Mahadev | Jyotsna Srikanth | Sri Ramachandram Bhajami -Violin (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), retrieved 2023-04-03