ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੈਕਟਸ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(1988 ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਰਾਜ ਪਲਟਾ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
Jump to navigation Jump to search

1988 ਦਾ ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: 1988 Maldives coup d'état), ਅਬਦੁੱਲਾ ਲੂਥੂਫੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮਾਲਦੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ (ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ ਤਾਮਿਲ ਈਲਮ) ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਟਾਪੂ ਗਣਤੰਤਰ ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਦਖਲ ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਕੈੈਕਟਸ ਦੇ ਕੋਡ-ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਮੂਨ ਅਬਦੁੱਲ ਗਯੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿਰੁੱਧ 1980 ਅਤੇ 1983 ਦੇ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਵੰਬਰ 1988 ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਘਬਰਾਇਆ।[1] ਇਕ ਫ੍ਰੀਟਰ ਦੇ ਸਪੀਡਬੋਟ ਸਵਾਰ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 80 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਲਾਟ ਭਾੜੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੈਲਾਨੀ ਵਜੋਂ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਏਅਰਪੋਰਟ, ਪੋਰਟ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਯੂਮ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਜੋ ਘਰ-ਘਰ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਫੌਜੀ ਦਖਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਲੇ ਵਿਚ ਆਰਡਰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ 1,600 ਫੌਜਾਂ ਭੇਜੀਆਂ।[2]

ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੈਕਟਸ[ਸੋਧੋ]

ਰੇਜਾਉਲ ਕਰੀਮ ਲਾਸਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਖਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਦਖਲ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਠੇਕੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਤਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੁੰਦਾ।[3] ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੇ “ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੈਕਟਸ” ਵਿਚ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ।

ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ 3 ਨਵੰਬਰ 1988 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਇਲੁਸ਼ੀਨ ਇਲ-ਜਹਾਜ਼ ਨੇ 50 ਵੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਦਾ, ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ 6 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਅਤੇ, ਆਗਰਾ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 17 ਵੀਂ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਫੀਲਡ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲ੍ਹੂਲ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਮਾਲਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਨ ਲਈ, 2,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,240 ਮੀਲ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਣ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਸ਼ੂਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ 6 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਫਰੂਖ ਬੁਲਸਰਾ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਯੂਮ ਦੀ ਅਪੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪੈਰਾਟੂਪਰਸ ਹੁਲਹੂਲ ਪਹੁੰਚੇ।[2][4]

ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾਟ੍ਰੂਪਰਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਮਾਂਡਰਡ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਯੂਮ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਪੈਰਾਟ੍ਰੂਪਰਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਯੂਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 19 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਸਨ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੋ ਬੰਧਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਨੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਬੈਤਵਾ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਵਿਫਟ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।[5]

ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ “ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ” ਕਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੈਚਰ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਲਈ ਰੱਬ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੋ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਯੋਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਚ ਗਈ ਹੈ"। ਪਰੰਤੂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਘਨ ਪਿਆ।[6]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Institute of Peace and Conflict Studies Archived 2 October 2006 at the Wayback Machine.
  2. 2.0 2.1 Chordia, AK (n.d.). "Operation Cactus". Bharat-Rakshak.com. Archived from the original on 21 September 2009. Retrieved 26 April 2012. 
  3. Laskar, Rejaul (September 2014). "Rajiv Gandhi's Diplomacy: Historic Significance and Contemporary Relevance". Extraordinary and Plenipotentiary Diplomatist. 2 (9): 47. Retrieved 8 March 2018. 
  4. Kapoor, Subodh (1 July 2002). The Indian Encyclopaedia. Cosmo Publications. pp. 5310–11. ISBN 978-81-7755-257-7. Retrieved 27 April 2012. 
  5. [1] Archived 11 October 2010 at the Wayback Machine.
  6. David Brewster. "Operation Cactus: India's 1988 Intervention in the Maldives. Retrieved 14 August 2014".