ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

2011 ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
15ਵੀਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ
← 2001 9 ਤੋਂ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 2027 →
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਜਨਗਣਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ. ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਤੋਂ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਦੇਸ਼ਭਾਰਤ
ਅਥਾਰਿਟੀਆਰਜੀਸੀਸੀਆਈ
ਵੈੱਬਸਾਈਟcensusindia.gov.in
ਨਤੀਜੇ
ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ1,210,854,977 (Increase 17.70%[1])
ਸਭਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ​ਰਾਜਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (199,812,341)
ਸਭਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ​ਰਾਜਸਿੱਕਮ (610,577)
ਸੰਘਣਤਾ ਰਾਜਬਿਹਾਰ (1102 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਮੀ²)
ਸਭਤੋਂ ਘੱਟ ਸੰਘਣਤਾਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (17 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਮੀ²)
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਡਾਕ ਟਿਕਟ

2011 ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਜਾਂ 15ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਘਰ ਸੂਚੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਗਣਨਾ। ਘਰ ਸੂਚੀਕਰਨ ਪੜਾਅ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਬਾਦੀ ਰਜਿਸਟਰ (NPR) ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਭਾਰਤੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ 12-ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਦੂਜਾ ਆਬਾਦੀ ਗਣਨਾ ਪੜਾਅ 9 ਤੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ 2011 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ 1872 ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 31 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਸਥਾਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ 17.70% ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ 1.21 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ।[2] ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 9.21% ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 74.04% ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ। ਜਨਗਣਨਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਸਾਡੀ ਜਨਗਣਨਾ, ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਸੀ।

28 ਰਾਜਾਂ[lower-alpha 1] ਅਤੇ 8 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ 640 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, 5,924 ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, 7,935 ਕਸਬੇ ਅਤੇ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕੁੱਲ 27 ਲੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 7,935 ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ 600,000 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਲਿੰਗ, ਧਰਮ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।[3] ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ ₹2,200 crore (US$280 million) ਸੀ - ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ US$0.50 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ US$4.60 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।[4][3]

ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[5] ਜਾਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1931 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਣਗੇ।[6] ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਕਿਆਸ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਹੋਰ ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ" (ਓਬੀਸੀ) ਦੀ ਸਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਜਨਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ 80 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ (ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1931 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ) ਸੀ।[7][8][9][10] ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਤੀਜੇ 3 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[11] 1980 ਦੀ ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਓਬੀਸੀ ਆਬਾਦੀ 52% ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2006 ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਪਲ ਸਰਵੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਐਨਐਸਐਸਓ) ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਓਬੀਸੀ ਆਬਾਦੀ 41% ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ।[12]

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਹ 1968 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਈ. ਐਮ. ਐਸ. ਨੰਬੂਦਰੀਪਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਛੜੇਪਣ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਨਗਣਨਾ ਨੂੰ 1968 ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਗਜ਼ਟੀਅਰ, 1971 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[13]

ਨੋਟ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ Prior to the creation of Telangana.

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ "Decadal Growth censusindia.gov.in". Census India. 31 May 2011. Archived from the original on 3 June 2023. Retrieved 3 June 2023.
  2. ↑ "India's population at 5pm today – 127,42,39,769". The Times of India. Press Trust of India. 11 July 2015. Archived from the original on 12 December 2018. Retrieved 16 August 2019.
  3. ↑ 3.0 3.1 C Chandramouli (23 August 2011). "Census of India 2011 – A Story of Innovations". Press Information Bureau, Government of India. Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 23 August 2011.
  4. ↑ "Do we really need the census?". The Economic Times. 26 August 2017. Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 16 August 2019.
  5. ↑ "Demand for caste census rocks Lok Sabha". The Times of India. 4 May 2010. Archived from the original on 15 April 2019. Retrieved 16 August 2019.
  6. ↑ Blakely, Rhys (10 May 2010). "India to conduct first record of nation's caste system since days of the Raj". The Times. Archived from the original on 28 May 2010.
  7. ↑ Jha, Suman K (18 December 2009). "OBC data not in 2011 Census, says Moily". The Indian Express. Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 24 July 2016.
  8. ↑ "No data since 1931, will 2011 Census be all-caste inclusive?". The Times of India. TNN. 11 March 2010. Archived from the original on 2 December 2013.
  9. ↑ Sachar, Rajindar (28 May 2010). "Caste in Census 2011: Is it necessary?". The Economic Times. Archived from the original on 2 December 2013.
  10. ↑ "OBCs form 41% of population: Survey". The Times of India. 1 September 2007. Archived from the original on 23 August 2013.
  11. ↑ "Govt releases socio-economic and caste census for better policy-making". Hindustan Times. Press Trust of India. 3 July 2015.
  12. ↑ "OBc count: 52 or 41%?". The Times of India. 1 November 2006. Archived from the original on 3 December 2013.
  13. ↑ G.O.K dew1971: Appendix XVIII

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

[ਸੋਧੋ]
ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ 2011 ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੀਡੀਆ ਹੈ।
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=2011_ਭਾਰਤ_ਦੀ_ਜਨਗਣਨਾ&oldid=825127" ਤੋਂ ਲਿਆ