ਕਬੂਤਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਕਬੂਤਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਕਬੂਤਰ ਜਾਂ ਕੋਲੰਬਾ ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : Columba ) ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਸ਼ਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਅਤੇ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੰਨ ੧੫੯੨ ਵਿੱਚ ਪਟਰਸ ਪਲੈਂਕਿਅਸ ( Petrus Plancius ) ਨਾਮਕ ਡਚ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ੮੮ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ।

ਕਬੂਤਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ੧੮ ਤਾਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਸਤ ੨੦੧੧ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਕੋਈ ਗ਼ੈਰ-ਸੌਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ੩ ਖਗੋਲੀ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਮਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :

  • ਅਲਫਾ ਕੋਲੰਬਾਏ (α Columbae) - ਧਰਤੀ ਤੋਂ ੨੭੦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਦਵਿਤਾਰਾ ੨ . ੬੫ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਦੀ ਚਮਕ (ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਾਰੰਪਰਕ ਨਾਮ ਫੈਕਟ (Phact) ਹੈ ਜੋ ਅਰਬੀ ਦੇ ਅਲ​ - ਫਾਖਤਾ (ألفاجتة) ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਵਿਤਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਇੱਕ Be ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਉਪਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ।
  • ਬੀਟਾ ਕੋਲੰਬਾਏ ( β Columbae ) - ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ੮੬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ K1III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਪਾਰੰਪਰਕ ਨਾਮ ਵੀ ਅਰਬੀ ਦਾ ਵਜਨ ( وزن ) ਸ਼ਬਦ ਹੈ , ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ( ਯਾਨੀ ਭਾਰ ) ।
  • ਮਿਊ ਕੋਲੰਬਾਏ ( μ Columbae ) - ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ੧ , ੩੦੦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੂਰ ਇਹ ਇੱਕ ਨੀਲੇ - ਸਫੇਦ ਰੰਗ ਦਾ O ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੀ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੇਖਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਕਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਆਇਯੋਟਾ ਓਰਾਔਨਿਸ ( ι Orionis ) ਦੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਵਿਤਾਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਣੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਿੱਖੇ ਗੁਰੁਤਵਾਕਰਸ਼ਕ ਖੀਂਚਾਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਕਰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਬੂਤਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆ ਅੱਪੜਿਆ ਹੈ ।