ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
Byzantine Constantinople eng.png

ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ (ਯੂਨਾਨੀ : Κωνσταντινούπολις, Κωνσταντινούπολη – Konstantinoúpolis, Konstantinoúpoli; ਲਾਤੀਨੀ: Constantinopolis; ਓਟੋਮਾਨ ਤੁਰਕਿਸ਼: قسطنطینیه, Kostantiniyye; ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਰਕੀ : İstanbul) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ 330 ਈ. ਤੋਂ 395 ਈ. ਤੱਕ ਰੂਮੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤੇ 395 ਈ. 1453 ਈ. ਤੱਕ ਬਿਜ਼ਾਨਤਿਨ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਤੇ 1453ਈ. ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦ 1923ਈ. ਤੱਕ ਸਲਤਨਤ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦਾ ਦਾਰੁਲਖ਼ਿਲਾਫ਼ਾ ਰਿਹਾ। ਫ਼ਤਿਹ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਾਤਿਹ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅਸਲਾਮਬੋਲ ਰੱਖਿਆ ਜਹੜਾਕ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਇਸਤਨਬੋਲ ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ ਜ਼ਰੀਨ ਤੇ ਬਹਿਰਾ ਮੁਰਮੁਰਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਤੇ ਕਰੌਣ ਵਸਤੀ ਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।

ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਨਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਤਰੀਖ਼ ਚ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਨੇ ਕਈ ਨਾਂ ਬਦਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਬਾਜ਼ਨਤੀਇਮ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ, ਬਿਜ਼ਾਨਤਿਨ, ਨਵਾਂ ਰੂਮ(ਨੋਵਾ ਰੋਮਾ), ਅਸਲਾਮਬੋਲ ਤੇ ਇਸਤਨਾਬੋਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਬੁਨਿਆਦ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 667 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਤੌਸੀਅ ਦੇ ਅਰੰਭਕ ਦਿਨਾਂ ਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਅਜ਼ਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਾਜ਼ਨਤੀਇਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 11 ਮਈ 330 ਈ. ਨੂੰ ਕਸਤਨਤੀਨ ਆਜ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸਨੂੰ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਰੂਮੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ 363 ਈ. ਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਤਕਸੀਮ ਹੋਣ ਤੇ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ 376 ਈ. ਚ ਜੰਗ ਉਦਰਨਾ ਚ ਰੂਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਗੋਥਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਦਤਰੀਨ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਬਾਦ ਥੀਵਡੋਸਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 60 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀਆਂ ਤਣ ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਚ ਬੰਦ ਕਰਦਿੱਤਾ । ਇਸ ਫ਼ਸੀਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਲਾਈਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਈਜਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਨਈਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਸੀ । ਥੀਵਡੋਸਸ ਨੇ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 425ਈ. ਚ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਜਾਮਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ । ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਚ ਅਵਾਰ ਤੇ ਬਲਗ਼ਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਬਲਕਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਕਰਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਗ਼ਰਿਬ ਵੱਲੋਂ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਏ , ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਸ਼ਰਿਕ ਚ ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਮਿਸਰ , ਫ਼ਲਸਤੀਨ , ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਆਰਮੀਨੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਈਆ । ਇਸ ਮੌਕਾ ਤੇ ਹਰ ਕੁੱਲ ਨੇ ਇਕਤਦਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਰੰਗ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਯੂਨਾਨੀ ਕੌਮੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣਾਈ । ਹਰ ਕੁੱਲ ਨੇ ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਤਰੀਖ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਿੱਤੀ ਤੇ 627ਈ. ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਰਬਇੰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਬੀਨ ਅਲਨਹਰੀਨ (ਇਰਾਕ) , ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਖੋ ਲਏ ।

ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਮਹਾ ਸਿਰੇ[ਸੋਧੋ]

ਅਰਬਾਂ ਨੇ 2 ਮਰਤਬਾ 674ਈ. ਤੇ717ਈ. ਚ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਮਹਾ ਸਿਰੇ ਕੀਤੇ ਦੂਜਾ ਮੁਹਾਸਿਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਦੋਨਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਈਆ ਸੀ । ਉਸ ਚ ਨਾਕਾਮੀ ਨਾਲ਼ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਲੀ ।

ਗਿਆਹਰਵੀਂ ਸਦੀ ਚ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਸਲਤਨਤ ਬਤਦਰੀਜ ਜ਼ਵਾਲ ਵੱਲ ਗਾਮਜ਼ਨ ਰਹੀ ਖ਼ਸੋਸਾ ਜੰਗ ਮੁਲਾਜ਼ ਕਰਦਸਲਜੋਕ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਲਪ ਅਰਸਲਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਣ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਬਾਦ ਰੂਮੀ ਫ਼ਰਮਾ ਨਰੋਆ ਰੋਮਾਨੋਸ ਚਹਾਰੁਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਈਆ ਗਈਆ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦਿੱਤਾ ਗਈਆ । ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਰੋਮਾਨੋਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਦਿੱਤਾ ਗਈਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੁਕਮਰਾਨ ਮਾਈਕਲ ਹਫ਼ਤਮ ਡੋਕਾਸ ਨੇ ਸਲਜੋਕੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਚ ਤਰਕ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨਾਤੋਲਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਲਈਆ ਤੇ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਰੱਬਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਕਰਦਿੱਤਾ ।

ਸਲੀਬੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਬਾਹੀ[ਸੋਧੋ]

ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1204ਈ. ਨੂੰ ਸਲੀਬੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਈ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਈਆ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਦੀਦ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਈਆ 1261ਈ. ਚ� ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਹਸ਼ਤਮ ਹੈਲੋ ਲੌ ਕਿਸ ਦੇ ਜ਼ੇਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਾਤੀਨੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਾਲਡਵੀਨ ਸਾਨੀ ਤੋਂ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਵਾਪਸ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈਆ ।

ਫ਼ਤਿਹ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਨੂੰ 29 ਮਈ 1453ਈ. ਚ ਸਲਤਨਤ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਾਤਿਹ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਦਾਰੁਲਖ਼ਿਲਾਫ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।