ਚਿੱਤੌੜ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਚਿੱਤੌੜਗੜ (ਹਿੰਦੀ: चित्तौड़गढ़) ਇਸ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਉਚਾਰਨ } (ਸਿਰਫ ਚਿੱਤੌੜ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਨਾਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀ ਬੇਰਾਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸਿਸੋਦੀਆ ਬੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਦੁਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਹਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਕੁਲ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧੀਰ ਹੋਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਫੁੱਟ ਪਿਆ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਕੁੰਡ ਭੀਮ ਤਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੌਰਿਆ ਅਤੇ ਮੂਰੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਵਾੜ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਦੋਂ ਆਇਆ। ਪਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਉਦੈਪੁਰ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1568 ਤੱਕ ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ।

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸੌਦਿਆ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਨੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸੋਲੰਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤੌੜ ਨੂੰ ਦਹੇਜ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਮੇਵਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਅਜਮੇਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

ਅਜਮੇਰ ਤੋਂ ਖੰਡਵਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰੇਨ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸਥਿਤ ਚਿੱਤੌਰਗੜ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ੨ ਮੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਖ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੌਰਵ, ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ੧੩੩੮ ਫੀਟ ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ੫੦੦ ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਮਵੇਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਇਸਦਾ ਦੁਰਗ ਲੱਗਭੱਗ ੩ ਮੀਲ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਅਧਾ ਮੀਲ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕਰੀਬ ੮ ਮੀਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਲ ੬੦੯ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੈ।