ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਮੁਸਲਹੁੱਦੀਨ ਬਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ
ਜਨਮ 1210[੧]
ਸ਼ਿਰਾਜ਼, ਇਰਾਨ
ਮੌਤ 1291 ਜਾਂ 1292[੧]
ਸ਼ਿਰਾਜ਼, ਇਰਾਨ
ਮੁੱਖ ਰੁਚੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਰਹੱਸਵਾਦ, ਮੰਤਕ, ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ

ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਲਹੁੱਦੀਨ ਬਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ (ਉਪਨਾਮ ਸਾਦੀ ;ਫਾਰਸੀ : ابومحمد مصلح الدین بن عبدالله شیرازی‎) ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1184 ਈ . ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਰਾਜ ਨਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । [੨] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰਫੁੱਦੀਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਕਠਿਨਾਈ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੰਢਾਇਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਗਦਾਦ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਚੇ ਪਧਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਲ ਨਿਜ਼ਾਮੀਆ ਕੇਂਦਰ (1195 - 1226) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਨੂੰਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਇਤਹਾਸ, ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਗਏ - ਅਰਬ, ਸੀਰੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਮਿਸਰ, ਮੋਰੱਕੋ, ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਿਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਸ ਸਿੱਕੇ (ਦੀਨਾਰ) ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 100 ਦੀਨਾਰ ਦਹੇਜ ਵਿੱਚ ਦੇਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਸਾਦੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੁੜੀ ਬੜੀ ਅੱਖੜ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸਾ ਦੇਕੇ ਛੁੜਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਦੀ ਨੂੰ ਖਿਝਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੰਜ ਹੀ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਸਾਦੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਸ ਦੀਨਾਰ ਦੇਕੇ ਜਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਇਆ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਸੌ ਦੀਨਾਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਦਾਸਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ - ਬੋਸਤਾਨ ਅਤੇ ਗੁਲਿਸਤਾਨ - ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਹਸਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਨੋਰੰਜਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸੰਨ‌ 1292 ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਬੋਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ[੩]

ਗੁਲਿਸਤਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਲਿਸਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 1258 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਉਪਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਪਦ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਥਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਲਿਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਦੁੱਤੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ - ਲਾਤੀਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਤੁਰਕੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਕਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ - ਬਹਾਰਿਸਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਾਰਿਸਤਾਂ।

ਬੋਸਤਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਬੋਸਤਾਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ: بوستان‎) ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ (1257) ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਾਦੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤਾਲੀਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਲਿਸਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਮਸਲੇ ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਦਸ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਗੱਲ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤਰਜੁਮੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸਾਦੀ ਦੀ ਸਭ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਵਤ[ਸੋਧੋ]

ਸਾਦੀ ਆਪਣੇ ਕਹਾਵਤਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਕਥਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਬਨੀ ਆਦਮ, ਬੜੇ ਸੂਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਬੁਟੂੰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:[੪][੫]

بنى آدم اعضای یک پیکرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوى به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمی
نشاید که نامت نهند آدمی

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ:

ਬਨੀ-ਆਦਮ ਆ'ਜ਼ਾ-ਏ-ਯਕ ਦੀਗਰੰਦ
ਕੇ ਦਰ ਆਫ਼ਰੀਨਿਸ਼ ਜ਼ੇ ਯਕ ਗੌਹਰੰਦ
ਚੂ ਉਜ਼ਵੇ ਬ ਦਰਦ ਆਵਰਦ ਰੋਜ਼ਗਾਰ
ਦਿਗਰ ਉਜ਼ਵ-ਹਾ ਰਾ ਨਮਾਨਦ ਕਰਾਰ
ਤੂ ਕਜ਼ ਮਹਨਤ-ਏ-ਦੀਗਰਾਂ ਬੇਗ਼ਮੀ
ਨਸ਼ਾਯਦ ਕੇ ਨਾਮਤ ਨਹੰਦ ਆਦਮੀ

ਅਰਥਾਤ:

ਆਦਮ ਦੀ ਔਲਾਦ (ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਵਜਾਤੀ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਇੱਕ ਹੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਆਦਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ੧.੦ ੧.੧ http://www.iranicaonline.org/articles/sadi-sirazi
  2. http://www.indianetzone.com/37/sheikh_saadi_classical_sufi_author.htm
  3. This manuscript may have been produced in India during the 17th century. The page provides a praise of God as an appropriate incipit to the text. The first two lines read: "In the name of the Lord, Life-Creating, / The Wise One, Speech-Creating with the Tongue, / The Lord, the Giver, the Hand-Seizing, / Merciful, Sin-Forgiving, Excuse-Accepting." This page is typical of the first page of Persian poetical texts, with an ornamental panel at the top (sarloh) and the main text decorated by cloud band motifs and decorative illumination between the text and in the gutter separating each verse of poetry.
  4. From Gulistan Saadi. chapter 1, story 10
  5. "گلستان سعدی، باب اول، تصحیح محمدعلی فروغی". Dibache.com. http://www.dibache.com/text.asp?cat=3&id=1338. Retrieved on 2012-08-13.