ਉਦੈਪੁਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
Udaipur-2.jpg
Udaipur 219.jpg

ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਵੰਸ਼ਜ ਉਦਏ ਸਿੰਘ (1433 - 68) ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ।

ਮੇਵਾੜ[ਸੋਧੋ]

8ਵੀਂ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੰਵਲਿਨੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਸਲਤਨਤ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅੱਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨੂੰ ਲੋਟਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵਖਾਇਆ । ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਹੋਈ । ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਹਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਬੱਲਦੀ ਹੁਈ ਅੱਗ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੌਹਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ , ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਗਈ , ਅਤੇ ਅੱਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ( 1433 - 68 ), ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ (1509 - 27) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ 80 ਘਾਵ ਹੋਣ, ਇੱਕ ਟੰਗ ਨਾ (ਅਪੰਗ) ਹੋਣ , ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾਂਦੇ ਸਨ ਸਗੋਂ ਬਾਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ । ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ( 1572 - 92 ) ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਇਆ ਸੀ । ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਾਪੂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇੱਕ ਹੈ ਜਗ ਨਿਵਾਸ , ਜੋ ਹੁਣ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਬੰਨ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਜਗ ਮੰਦਿਰ । ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਮਹਲ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਦੇ ਚੰਗੇਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ , ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਜਗ ਨਿਵਾਸ ਟਾਪੂ , ਉਦੈਪੁਰ[ਸੋਧੋ]

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਟਾਪੂ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਮਹਲ , ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋਟਲ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਕੋਰਟਯਾਰਡ , ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਪੇੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸਵਿਮਿੰਗ - ਪੂਲ ਮੌਜ - ਮਸਤੀ ਕਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਤੁਸੀ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੇਂ , ਪਰ ਤੁਸੀ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ।

ਜਗ ਮੰਦਿਰ , ਉਦੈਪੁਰ[ਸੋਧੋ]

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਪੈਲੇਸ । ਇਹ ਮਹਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ , ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਇਆ । ਮਹਲ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ , ਗੋਲਡਨ ਮਹਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਨੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ ।

ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ , ਉਦੈਪੁਰ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ । ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਲ ਹੈ । ਇਸ ਮਹਲ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਉਦਏ ਸਿੰਘ - ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ । ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ । ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਵਲੋਂ ਬੜੀਪੋਲ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਤਰਿਪੋਲਿਆ ਦਵਾਰ ਵਲੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ , ਉਦੈਪੁਰ[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ ਹੈ , ਜਿੱਥੇ ਗੋਵਾ , ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਾਰੰਪਰਰਿਕ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਇਸ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਸਜਜਪਨਗੜ ( ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ )[ਸੋਧੋ]

ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਿੱਖਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮਹਲ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਚਛੀਸ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ । ਸਜਜਾਨਗੜ ਵਲੋਂ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ । ਪਹਾੜ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਅਭਯਾਰੰਨਯ ਹੈ । ਸਾਇੰਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਲੋਂ ਜਗਮਗਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇਹ ਝੀਲ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ , ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ । ਝੀਲ ਦੇ ਬੀਚਾਂ - ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਗੀਚਾ ਹੈ । ਬਾਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਵੀ ਹੈ । ਤੁਸੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਟੋ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਪਹੁਂਚ ਸੱਕਦੇ ਹੋ ।

ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ । ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਫਤੇਹਸਾਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਮੂਰਤੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚੇ ਹਨ , ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਹਨ ।

ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾੜੀ[ਸੋਧੋ]

ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾੜੀ / ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਬਾਗ ਇੱਕ ਸੱਜਿਆ - ਧਜਾ ਬਾਗ ਹੈ । ਇਸਵਿੱਚ , ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬ , ਫੱਵਾਰੇ , ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕਯੋਸਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ।