ਉਦੈਪੁਰ

ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਵੰਸ਼ਜ ਉਦਏ ਸਿੰਘ ( 1433 - 68 ) ਸਨ , ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ ।

ਮੇਵਾਡ

8ਵੀਆਂ ਵਲੋਂ 16ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜੋ ਨੇ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ , ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਵਾਡ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਂਦਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੰਵਲਿਨੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਸਲਤਨਤ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅੱਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ । ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨੂੰ ਲੋਟਸ ਕੁਂਡ ਵਿੱਚ ਵਖਾਇਆ । ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਹੁਈ । ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਸਕਿਆ । ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਹਿਤ ਸਾਰੇ ਰਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿਲਾਐਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਬੱਲਦੀ ਹੁਈ ਅੱਗ ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੌਹਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹੈ , ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਗਈ , ਅਤੇ ਅੱਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਸਕੀ ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ( 1433 - 68 ) , ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ( 1509 - 27 ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ 80 ਘਾਵ ਹੋਣ , ਇੱਕ ਟਾਂਗ ਨਹੀਂ ( ਅਪੰਗ ) ਹੋਣ , ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਚਲਾਂਦੇ ਸਨ ਸਗੋਂ ਬਾਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਡਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ । ਅਤੇ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ( 1572 - 92 ) ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ।

ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ

ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਉਦਏ ਸਿੰਘ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਇਆ ਸੀ । ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਾਪੂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇੱਕ ਹੈ ਜਗ ਨਿਵਾਸ , ਜੋ ਹੁਣ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਬੰਨ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਜਗ ਮੰਦਿਰ । ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਮਹਲ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਦੇ ਚੰਗੇਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ , ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਜਗ ਨਿਵਾਸ ਟਾਪੂ , ਉਦੈਪੁਰ

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਟਾਪੂ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਮਹਲ , ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋਟਲ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਕੋਰਟਯਾਰਡ , ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਪੇੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸਵਿਮਿੰਗ - ਪੂਲ ਮੌਜ - ਮਸਤੀ ਕਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਤੁਸੀ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੇਂ , ਪਰ ਤੁਸੀ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ।

ਜਗ ਮੰਦਿਰ , ਉਦੈਪੁਰ

ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਪੈਲੇਸ । ਇਹ ਮਹਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ , ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਇਆ । ਮਹਲ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ , ਗੋਲਡਨ ਮਹਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਨੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ ।

ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ , ਉਦੈਪੁਰ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ । ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਲ ਹੈ । ਇਸ ਮਹਲ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਉਦਏ ਸਿੰਘ - ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ । ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ । ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਵਲੋਂ ਬੜੀਪੋਲ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਤਰਿਪੋਲਿਆ ਦਵਾਰ ਵਲੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ , ਉਦੈਪੁਰ

ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ ਹੈ , ਜਿੱਥੇ ਗੋਵਾ , ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਾਰੰਪਰਰਿਕ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਇਸ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਸਜਜਪਨਗੜ ( ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ )

ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਿੱਖਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮਹਲ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਚਛੀਸ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ । ਸਜਜਾਨਗੜ ਵਲੋਂ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ । ਪਹਾੜ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਅਭਯਾਰੰਨਯ ਹੈ । ਸਾਇੰਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਲੋਂ ਜਗਮਗਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ

ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇਹ ਝੀਲ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ , ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ । ਝੀਲ ਦੇ ਬੀਚਾਂ - ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਗੀਚਾ ਹੈ । ਬਾਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਵੀ ਹੈ । ਤੁਸੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਟੋ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਪਹੁਂਚ ਸੱਕਦੇ ਹੋ ।

ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ । ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਫਤੇਹਸਾਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਮੂਰਤੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚੇ ਹਨ , ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਹਨ ।

ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾੜੀ

ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾੜੀ / ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਬਾਗ ਇੱਕ ਸੱਜਿਆ - ਧਜਾ ਬਾਗ ਹੈ । ਇਸਵਿੱਚ , ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬ , ਫੱਵਾਰੇ , ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕਯੋਸਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ।