ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ (ਅਸਲੀ ਨਾਮ: ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੌਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਦਦਗਾਰ ਭਾਸ਼ਾ (ਬਨਾਉਟੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੀ ਨਹੀ: ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਰਲੇਪ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖ਼ੁਦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਇੱਕ "ਉਮੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨਾਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਡਾਕਟਰ ਲੁਦਵਿਕ ਲਾਜ਼ਾਰੋ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ(Ludwik Łazarz Zamenhof) ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1887 ਵਿਚ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਡਾ੦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦਾ ਮਕਸਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਰਲੇਪ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਤ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਵੇਗੀ।

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਗਠਨ (ਯੂਨੇਸਕੋ) ਦੁਆਰਾ ਕੁਲ ਦੋ ਪ੍ਸਤਾਵ (ਸੰਨ 1954, 1985 ਵਿਚ) ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਪਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ ਮੂਲ ਲਫ਼ਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਫ਼ਰਾਸਿਸੀ, ਜਰਮਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਗੈਰਾ) ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਵਾਕ ਧੁਨੀ ਸਲਾਵ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਰੂਸੀ, ਪੋਲਿਸ਼ ਵਗੈਰਾ) ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਜਾਪਾਨੀ, ਸਵਾਹਿਲੀ ਵਗੈਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। {ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ ਮੁੰਡਾ = ਬੋਨਾ ਕਨਾਬੋ (bona knabo), ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ = ਬੋਨਾਏ ਕਨਾਬੋਏ (bonaj knaboj)} ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੰਟਰ ਲਿੰਗੁਆ ਵੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਦਦਗਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ

ਜਨਮ

ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਲੁਦਵਿਕ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ (ਡਾ੦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ)

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਜੋ ਨਾਮ ਜ਼ਹਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਦਾਂ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਲਿਓੁਦੋਵਿਕ ਲਾਜ਼ਾਰੁਸ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਆਲਸਤੋਕ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਬਿਆਲਸਤੋਕ ਉਸ ਵਕਤ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਲਸਤੋਕ ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਯਹੂਦੀ, ਰੂਸੀ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼। ਹਰ ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵੱਲ ਸ਼ਕ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਮੀ ਇਹਨਾ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਚ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਹੀ ਬਚੇਗੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ਼ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸਿੱਖਣ ਵਿਚ ਆਸਾਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ਼ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਚਾਰ

ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ੦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਾਤੀਨੀ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। (ਲਾਤਿਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੈ।)ਆਪ ਨੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਲਾਤਿਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੋਲਚਾਲ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿੱਖੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਪਈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕੋਨਦੀਤੇਰਸਕਾਯਾ (кондитерская; ਮਿਠਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਕੋਨਦੀਤੇਰ (кондитер; ਹਲਵਾਈ)। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਜੋੜੇ ਤੇ ਗਈ: ਸ਼ਵੇਅਤਸਾਰਸਕਾਯਾ (швейцарская; ਦਰਬਾਨ ਦੀ ਥਾਂ) ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਅਤਸਾਰ (швейцар; ਦਰਬਾਨ)। ਦੋਨੋ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਪਿਛੇਤਰ "-ਸਕਾਯਾ" (-ская) ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਦੇ ਇਸ ਗੁਣ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਾਤਿਨੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ-ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣਨਗੇ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸਾਨ ਅਸੂਲਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ।

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਉਹਨਾ ਨੇ "ਗਰਮ" ਲਈ "varma" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। (ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ warm ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।) ਪਰ "ਠੰਢਾ" ਲਈ ਉਹਨਾ ਨੇ "malvarma" ਲਫ਼ਜ਼ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀ ਹੈ। (ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲ ਤੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅਗੇਤਰ "mal" ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਲਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸ਼ਬਦ (ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ) ਬਣਾਉਣੇ ਸੌਖੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ "dekstra" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਸੱਜਾ", "amiko" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਦੋਸਤ" ਅਤੇ "facila" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਆਸਾਨ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ "maldekstra" (mal + dekstra; ਖੱਬਾ) , "malamiko" (mal + amiko; ਦੁਸ਼ਮਣ) , "malfacila" (mal + facila; ਮੁਸ਼ਕਲ) ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਖ਼ੁਦ-ਬ-ਖ਼ੁਦ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਦੇਂ ਹਨ। ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ ਕੁਝ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਅਗੇਤਰਾਂ-ਪਿਛੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਫਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ

ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ ਯਾਜ਼ਿਕ (Международный язык) ਡਾ੦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ Lingwe uniwersala (ਕੋਮਾਂਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ) ਸੰਨ 1878 ਤੱਕ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਲਗਭਗ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਪਰ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਵਕਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਪਨਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਦੀ ਸੱਚ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਹਾ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾ ਨੇ ਹੀ ਕੋਮਾਂਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਗਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਗੁੰਮਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1879–1885 ਦੋਰਾਨ ਡਾ੦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਵਾਰਸਾ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸੀ ਦੋਰਾਨ ਉਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਪਨੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1879 ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ "ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ (ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ)" ਨੂੰ ਸਿਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ(ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ)" ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ "ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ" ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਬਣਾ ਸਕਣ। ਖ਼ੁਦ ਉਹਨਾ ਦੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ:

„Ses jarojn mi laboris pri perfektigo kaj testado de Esperanto, kvankam jam en la jaro 1878 ŝajnis al mi, ke la lingvo tute pretas.“

(ਮੈਂ ਛੇਂ ਸਾਲ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ 1878 ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਲਗਭਗ ਤਿਆਰ ਹੈ।)

ਜੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ "ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ (ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ)" ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣੀ ਚਾਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਾਰ (ਰੂਸ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਦੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਨਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਵਗੈਰਾ) ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਪ ਜੁਲਾਈ 1887 ਵਿਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਰਸਾ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛਪਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਏ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ ਯਾਜ਼ਿਕ (Международный язык) ਸੀ। ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ (Международный) ਦਾ ਭਾਵ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਿਕ (язык) ਤੋਂ ਭਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਡਾ੦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨਾਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ "ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ" ਨੂੰ "ਡਾ੦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿਚ ਉੁਹ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ

ਡਾ੦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖ‌਼ਤ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਝਾਵ ਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੁਰਨਬਰਗ (Nürnberg) ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ "La Esperantisto" (ਲਾ ਏਸਪੇਰਾਨਤੀਸਤੋ)। ਉਸ ਹੀ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਠਕਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਕੀਤੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਵੀ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾ ਕਰ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕੁਝ ਵਕਤ ਤਕ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਰੂਸ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਪਾਠਕ ਸਨ। ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਸੈਸਂਰਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਲਝ ਗਈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਸੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਟੋਲਸਟੋਏ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛੱਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ Lingvo Internacia (ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ)। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਵੀਡਨ (Sverige) ਦੇ ਉਪਸਾਲਾ(Uppsala län) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਬਲਿਸ਼ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਇਹ ਹੰਗਰੀ (Magyarország), ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ (Paris) ਪੁੱਜੀ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ

ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ

ਕਯੂਬਾ

ਫੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ (Fidel Alejandro Castro Ruz) ਨੇ ਸੰਨ 1990 ਵਿਚ ਕਯੂਬਾ (República de Cuba) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਾਵਾਨਾ (Ciudad de La Habana) ਵਿਚ ਹੋਈ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ Soy soldado del Esperanto. (ਮੈਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਹਾਂ।) ਕਯੂਬਾ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਏਸ਼ੀਆ

ਚੀਨ

ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਲਈ ਤਹਿ ਦਿਲ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਚੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਨਾ ਸਿਰਫ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾ ਚੀਨ ਤੋਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡਿਉ (中国国际广播电台) ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਰਾਨ

ਇਰਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸੰਨ 1979 ਦੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਨਕ਼ਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਹੋਲਾਹੇ ਮੁਸਾਵੀ ਖ਼ੋਮੇਨੀ (روح الله موسوی خمینی) (ਇਨਕ਼ਲਾਬ ਦੇ ਲੀਡਰ) ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੂੰ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਪਾਕ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਵੀ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕ਼ੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨੂੰ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਰਾਕ

ਇਰਾਕ ਵਿਚ ਜੱਦ ਇੱਕ ਟੀਚਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸਿੱਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾਮ ਹੂਸੈਨ (صدام حسين عبد المجيد التكريتي) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਯੂਰਪ

ਜਰਮਨੀ

ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਇਸ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਕਈ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਹਕੂਮਤਾ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਕਿ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕ਼ਤਲ ਤਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਦਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਡਾ੦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ (Adolf Hitler) ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮਾਇਨ ਕਾਮਪਫ (Mein Kampf) ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਰੂਸ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ

ਲੇਵ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਟੋਲਸਟੋਏ (Лев Никола́евич Толсто́й) ਨੂੰ ਜੱਦ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਭੇਜੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰ-ਹਕੂਮਤ ਲੇਵ ਟੋਲਸਟੋਏ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰ-ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਜਰਨਲਾਂ (ਮੈਗਜ਼ੀਨਾ) ਤੇ 1895 ਤੋਂ 1905 ਤਕ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।

ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲੀਚ ਲੈਨਿਨ (Владимир Ильич Ленин) ਨੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਲੇਵ ਦਾਵਿਦੋਵਿਚ ਤਰੋਤਸਕੀ (Лев Давидович Троцький) ਦੇ ਸੁਝਾਵ ਕਾਰਨ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਉਸ ਵਕਤ ਆਲਮੀ (ਵਿਸ਼ਵ) ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ 1930-1940 ਤੱਕ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸ, ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਰੋਤਸਕੀਏ ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਨ ਲੱਗਾ। 'ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ 1938 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 'ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਬੱਚੇ। 1956 ਵਿਚ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਕਤ ਤੋਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ 'ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

ਫਰਾਂਸ

ਫਰਾਂਸ ਨੇ 1920 ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜਾਉਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਬਰਤਾਨੀਆ

1967 ਵਿਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸਭਾ (British Broadcasting Corporation; BBC) ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਰਿਲੇ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਸਭਾ ਦੀ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸੇਵਾ ਪੱਕੇ ਤੋਰ ਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਿਲ (British Council) ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸੂਖਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਨਾ-ਮੰਜੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਦੇਂ ਸਨ ਜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾ ਛਾਪਦੇ ਸਨ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਆਉਦਾਂ ਹੈ।

ਸਪੇਨ

ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਫਰਾਨਥੀਸਕੋ ਫਰਾਂਕੋ (Francisco Franco) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਏਸਪੇਰਾਨਤੀਸਤਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੀਸਤਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪੁਰਤਗਾਲ

ਆਂਤੋਨਿਉ ਦਿ ਓਲਿਵੇਅਰ ਸਾਲਾਜ਼ਾਰ (António de Oliveira Salazar) ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਹੇਠ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਸੀ। ਉਸ ਦੋਰਾਨ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ।

ਰੋਮਾਨੀਆ

ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੀ ਨਿਕੋਲਾਏ ਚਾਉਸ਼ੇਸਕੋ (Nicolae Ceauşescu) ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਤੇ ਪਾੰਬਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਲਗਾਰੀਆ, ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੀਸਤ (ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ) ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਜੇਲ ਸੀ।

ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ

ਹਰਫ਼ ਅਤੇ ਲਿਪੀ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਲਿਪੀ ਲਾਤਿਨੀ ਲਿਪੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਕੁਲ 28 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਵਿਚੋਂ 6 ਸਿਰਫ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ ਹਰਫ਼ ਹਨ:

ਹਰਫ਼	ਉਚਾਰਨ	ਉਦਾਹਰਨ	ਮਤਲਬ
a	ਆ	arbo (ਆਰਬੋ)	ਦਰਖ਼ੱਤ
b	ਬੋ	birdo (ਬੀਰਦੋ)	ਪੰਛੀ
c	ਤਸੋ	cigaro (ਤਸੀਗਾਰੋ)	ਸਿਗਾਰ
ĉ	ਚੋ	ĉevalo (ਚੇਵਾਲੋ)	ਘੋੜਾ
d	ਦੋ	domo (ਦੋਮੋ)	ਘਰ
e	ਏ	elefanto (ਏਲੇਫਾਨਤੋ)	ਹਾਥੀ
f	ਫੋ	fiŝo (ਫੀਸ਼ੋ)	ਮੱਛੀ
g	ਗੋ	gitaro (ਗੀਤਾਰੋ)	ਗਿਟਾਰ
ĝ	ਜੋ	ĝardeno (ਜਾਰਦੇਨੋ)	ਬਾਗ਼
h	ਹੋ	hundo (ਹੂਨਦੋ)	ਕੁੱਤਾ
ĥ	ਖ਼ੋ	teĥniko (ਤੇਖ਼ਨੀਕੋ)	ਤਕਨੀਕ
i	ਈ	infano (ਈਨਫਾਨੋ)	ਬੱਚਾ
j	ਯੋ	januaro (ਯਾਨੂਆਰੋ)	ਜਨਵਰੀ
ĵ	ਇਹ ਜ ਅਤੇ ਜ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਨਹੀ ਮਿਲਦੀ।	ĵurnalo (ਜੁਰਨਾਲੋ)	ਅਖ਼ਬਾਰ
k	ਕੋ	kato (ਕਾਤੋ)	ਬਿੱਲੀ
l	ਲੋ	libro (ਲੀਬਰੋ)	ਕਿਤਾਬ
m	ਮੋ	mano (ਮਾਨੋ)	ਹੱਥ
n	ਨੋ	nova urbo (ਨੋਵਾ ਊਰਬੋ)	ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ
o	ਓ	ok (ਓਕ)	ਅੱਠ
p	ਪੋ	Panĝabo (ਪਾਨਜਾਬੋ)	ਪੰਜਾਬ
r	ਰੋ	reto (ਰੇਤੋ)	ਜਾਲ
s	ਸੋ	stelo (ਸਤੇਲੋ)	ਸਿਤਾਰਾ
ŝ	ਸ਼ੋ	ŝlosilo (ਸ਼ਲੋਸੀਲੋ)	ਚਾਬੀ
t	ਤੋ	tablo (ਤਾਬਲੋ)	ਟੇਬਲ
u	ਊ	urbo (ਊਰਬੋ)	ਸ਼ਹਿਰ
ŭ	ਵੋ; ਇਹ ਆਮ ਤੋਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀ ਕਰਦਾ	ankaŭ (ਆਨਕਾਓ)	ਹੋਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ
v	ਵੋ	vendejo (ਵੇਨਦੇਅਓ)	ਦੁਕਾਨ
z	ਜ਼ੋ	zerbo (ਜ਼ੇਬਰੋ)	ਜ਼ੇਬਰਾ

ਕੁਝ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਫ਼ਜ਼ੋ-ਅਲਫ਼ਾਜ਼

ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹੇ ਲਫ਼ਜ਼ੋ-ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਲਿੱਖੇ ਗਏ ਹਨ:

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ	ਪੰਜਾਬੀ
Saluton!	ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜਾਂ ਸਲਾਮ
Kiel vi fartas?	ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਹੈ?
Mi estas bone. Kaj vi?	ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ। ਤੁਸੀ ਦੱਸੋ।
Mi ne estas bone. Kaj vi?	ਮੈਂ ਠੀਕ ਨਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀ ਦੱਸੋ।
Mi estas malsana. Kaj vi?	ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਹਾਂ। ਤੁਸੀ ਦੱਸੋ।
Mi ankaŭ estas bone.	ਮੈਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਂ।
Kiel vi nomiĝas?	ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ?
Mia nomo estas ______.	ਮੇਰਾ ਨਾਂ ______ ਹੈ।
Kie vi loĝas?	ਤੁਸੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?
Mi estas el Patialo.	ਮੈਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਹਾਂ।
Ĉu vi panĝaban parolas?	ਕੀ ਤੁਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋ?
Jes, mi ĝin parolas.	ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ।
Ne, mi panĝaban ne parolas.	ਨਹੀ, ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀ ਬੋਲਦਾ।
Mi iomete panĝaban parolas.	ਮੈਂ ਥੋੜੀ-ਬਹੁਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ।
Kiel mi povas helpi al vi?	ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
Bonvole!	ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ।
Bonvole, diru al mi, kie estas la loka biblioteko?	ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਲੋਕਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
Ĉu la biblioteko estas granda?	ਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੱਡੀ ਹੈ?
Jes, ĝi estas granda.	ਹਾਂ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੈ।
Jes, ĝi estas tre grands.	ਹਾਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।
Ne, ĝi estas malgranda.	ਨਹੀ, ਉਹ ਛੋਟੀ ਜੀ ਹੈ।
Ĝi estas meza.	ਉਹ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ।
Kiom da libroj ĝi enhavas?	ਉੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹੀ ਕੁ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ?
Mi ne scias. Proksimume 75000 .	ਪਤਾ ਨਹੀ। 75000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਣਗੀਆਂ।
Ĉu vi estas ano de la biblioteko?	ਕੀ ਤੁਸੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋ?
Ne. Mi neniam iris al iu biblioteko.	ਨਹੀ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਤਕ ਕਿਸੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨਹੀ ਗਿਆ।
Kial?	ਕਿਉਂ?
Kion oni povas trovi je libroj?	ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?
Pardonu min. Mi vin ne komprenis.	ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀ।
Oni devas manĝi, trinki (vinon) kaj ĝuju (vivon).	ਖਾਉ, ਪੀਉ, ਐਸ਼ ਕਰੋ।
Aŭskultu al mi.	ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
Diru!	ਬੋਲ।
Se vi ne studus ĉiam via nacio estus regadata aŭ fizike aŭ cerbe kaj kulture.	ਜੇ ਤੁਸੀ ਨਹੀ ਪੜ੍ਹੋਗੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਲਾਮ ਰਹੇਗਾ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ।
Ĝuste!	ਅੱਛਾ।
Kompreneble!	ਬਿਲਕੁਲ।
Nu, vi iru for de tie ĉi kaj ne diru eĉ unu vorton!	ਹੁਣ ਤੂੰ ਇੱਥੋ ਦਫਾ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਲਫਜ਼ ਨਾ ਬੋਲੀ।
Dankon! Adiaŭ!	ਧੰਨਵਾਦ। ਅਲਵਿਦਾ।

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ 16 ਅਸੂਲ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੇ 16 ਅਸੂਲ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ ਯਾਜ਼ਿਕ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਇਹ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹਨ। ਇਹ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਦੀ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਾਹਿਤ ਅਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 5੦ ੦੦੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। PEN-Klubo (ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ) ਵੀ ਇਸ ਅਮੀਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਬਰ 1993 ਵਿਚ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤ (Akademio Literatura de Esperanto) ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਹਨ:

• ਨਾਵਲਕਾਰ:

• • ਤਰੇਵਰ ਸਤੇਲ, ਅਸਟਰੇਲਿਆ
  • ਮਾਨੁਏਲ ਦੇ ਸੇਆਬਰਾ, ਕਾਤਾਲੁਨ
  • ਇਸਵਾਨ ਨੇਮੇਰੇ , ਹੰਗਰੀ
  • ਸਪੋਮੇਨਕਾ ਸ਼ਤੀਮੇਤਸ,ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ
  • ਮਿਖ਼ਾਏਲ ਯਾਕੋਨੋਵਿਚ ਗਿਸ਼ਪਲੀਨਗ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ
  • ਮਾਉਰੋ ਨੇਰਵੀ, ਇਟਲੀ
  • ਮਾਉ ਜ਼ੀਫੂ,ਚੀਨ
  • ਆਬੇਲ ਮੋਨਤਾਗੁਤ, ਕਾਤਾਲਾਨ
  • ਅਲੀ ਉਰਬਾਨੋਵਾ, 'ਚੇਖ ਰਿਪਬਲਿਕ

• ਤਰਜੁਮਾਕਾਰ:

• • ਪਰੋਬਲ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ, ਭਾਰਤ
  • ਹਮਫਰੀ ਤਨਕਿਨ, ਸਯੂੰਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
  • ਕੁਰਿਸੁ ਕੇਅ, ਜਾਪਾਨ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਲਿਅਮ ਔਲਡ (William Auld), ਮਾਜਾਰੀ ਬੁਲਤਾਨ (Marjorie Boulton) ਅਤੇ ਬਾਲਦੁਰ ਰਾਗਨਾਰਸਨ (Baldur Ragnarsson) ਨੋਬਲ-ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਦਾਵੇਦਾਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਫਿਰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਸਾਲਾ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ-ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲੀ। ਹਾਲਾਕਿਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਮੁਲਕ ਨੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਜਾ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਚੀਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡੀਓ (Ĉina Radio Internacia/ਚੀਨਾ ਰਾਦਿਓ ਇਨਤੇਰਨਾਤਸਿਆ) ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਵੀ 'ਖ਼ਬਰਾਂ ਰਿਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਕ਼ਤ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਕ਼ਤ ਚੀਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਪੂਰੇ ਜੋਰਾਂ ਤੇ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਕਾਂਗਰਸ ਸੰਨ 1905 ਵਿਚ ਬੂਲੋਨਿ-ਸੁਰ-ਮੇਅਰ (Boulogne-sur-Mer), ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸੰਗਠਨ

• ਵਿਸ਼ਵ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸੰਗਠਨ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸਿਸੀ, ਜਰਮਨ, ਸਪੇਨੀ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ
• ਭਾਰਤੀ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਫੇਡਰੇਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ
• ਮੁੰਹਮਦ ਜ਼ੂਬੇਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਰਜੁਮਾ-ਸ਼ੁਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਲੇਖ
• ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਮੇਤ 62 ਭਾਸ਼ਾਵਾ ਵਿਚ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਆਕਰਨ

• ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਆਕਰਨ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸਿੱਖਣ ਲਈ

• ਕੁਝ ਮੁਫਤ ਇਨਟਰਨੈਟ ਕੋਰਸ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ

ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ

• ਚੀਨ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡਿਓ
• ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ
• ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ
• ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ