ਅਥਰਵ ਵੇਦ
ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿਤਰਤਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਧਰਮਗਰੰਥ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਵੇਦ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅਰਥਾਤ ਮੰਤਰ ਭਾਗ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਦੂ , ਚਮਤਕਾਰ , ਚਿਕਿਤਸਾ , ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਮੰਤਰ ਹਨ । ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀਸਥਾਪਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਪਦਰਰਹਿਤ ਹੋਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: -
ਯਸਿਅ ਰਾਗਿਆ ਜਨਪਦੇ ਅਥਰਵਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪਾਰਗ:।
ਨਿਵਸਤਿਅਪਿ ਤਦਰਾਰਾਸ਼ਟਰਂ ਵਰਧਤੇਨਿਰੁਪਦਰਵੰ ।। (ਅਥਰਵ੦-੧/੩੨/੩)।
ਭੂਗੋਲ , ਖਗੋਲ , ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਦਿਆ , ਅਣਗਿਣਤ ਜੜੀ - ਬੂਟੀਆਂ , ਆਯੁਰਵੇਦ , ਗੰਭੀਰ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ , ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੌਲਕ ਸਿਧਾਂਤ , ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਗੁਝੇ ਤੱਤਵ , ਰਾਸ਼ਟਰਭੂਮੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ , ਸ਼ਲਯ ਚਿਕਿਤਸਾ , ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ , ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਪਾਅ , ਪ੍ਰਜਨਨ - ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਿ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਉਪਕਾਰੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤਿਅੰਤ ਚੰਗਾ ਹੈ । ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ - ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਨ ਵਰਣਿਤ ਹਨ । ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਬਰਹਮਵੇਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਚਰਣਵਿਉਹ ਗਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਥਰਵ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਨੌਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ - ੧ . ਪੈਪਲ , ੨ . ਦਾਂਤ , ੩ . ਪ੍ਰਦਾਂਤ , ੪ . ਸਨਾਤਕ , ੫ . ਸੌਲ , ੬ . ਬਰਹਮਦਾਬਲ , ੭ . ਸ਼ੌਨਕ , ੮ . ਦੇਵਦਰਸ਼ਤ ਅਤੇ ੯ . ਚਰਣਵਿਦਿਅ ਬਤਲਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ - ੧ . ਪਿਪੱਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ੨ . ਸ਼ੌਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ । ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪਿਪਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ । ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ੭੫੯ ਸੂਕਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ੬੦੦੦ ਮੰਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ - ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ੫੯੮੭ ਜਾਂ ੫੯੭੭ ਮੰਤਰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹੈ ।
ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਤਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ -
- ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ।
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਗਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਤਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ।
- ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਤਰ - ਤੰਤਰ , ਰਾਕਸ਼ਸ , ਭੁਤ , ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇਹਨ ।
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤ - ਪ੍ਰੇਤ , ਜਾਦੂ - ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਮੰਤਰ ਹਨ ।
- ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਗੌਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
- ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁੱਲ ਹੈ ।
- ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ - ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਪੇਕਸ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ - ਰੂਹਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰ - ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ ਸੀ ।
