ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਗੁਰਮੁਖੀ" ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ। ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਨਾਲ਼ ਲਿਪੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਚਲਕੇ ਉਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਰੂੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ। ਵਰਨਾ ਸਿੰਧ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬਣਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਵਰ ਅਤੇ ੩੨ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ।

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਲੜੀਵਾਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੈਂਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ੩੫ ਵਰਣ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਬਿਲਕੁੱਲ ਖਾਸ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ । ਸਿਰਫ ਐੜਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਇਕੱਲੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।

ਤਸਵੀਰ:A folio of hand written Gurmukhi Primer.jpg
ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਜੁੜਵੀਂ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਕਾਇਦੇ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਫ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:Cursive Muharni.jpg
ਜੁੜਵੀਂ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੁਹਾਰਨੀ
ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ
ਊੜਾ ਐੜਾ ਈੜੀ ਸੱਸਾ ਹਾਹਾ
ਕੱਕਾ ਖੱਖਾ ਗੱਗਾ ਘੱਗਾ ਙੰਙਾ
ਚੱਚਾ ਛੱਛਾ ਜੱਜਾ ਝੱਜਾ ਞੰਞਾ
ਟੈਂਕਾ ਠੱਠਾ ਡੱਡਾ ਢੱਡਾ ਣਾਣਾ
ਤੱਤਾ ਥੱਥਾ ਦੱਦਾ ਧੱਦਾ ਨੱਨਾ
ਪੱਪਾ ਫੱਫਾ ਬੱਬਾ ਭੱਬਾ ਮੱਮਾ
ਯੱਯਾ ਰਾਰਾ ਲੱਲਾ ਵੱਵਾ ੜਾੜਾ

ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਧੁਨੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਮ Pron.
ਸ਼ Sussa pair bindi Sha
ਖ਼ Khukha pair bindi Khha
ਗ਼ Gugga pair bindi Ghha
ਜ਼ Jujja pair bindi Za
ਫ਼ Phupha pair bindi Fa
ਲ਼ Lulla pair bindi Lla

ਯੂਨਿਕੋਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਯੂਨਿਕੋਡ ਰੇਂਜ U+0A00 ਵਲੋਂ U+0A7F ਤੱਕ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਯੂਨਿਕੋਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹੁਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ jankaran ਨੇ ਹੁਣੇ ਯੂਨਿਕੋਡ ਨਹੀਂ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ।

  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
A00            
A10    
A20  
A30   ਲ਼   ਸ਼         ਿ
A40                
A50                   ਖ਼ ਗ਼ ਜ਼   ਫ਼  
A60            
A70