ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲੀ

[ਤਸਵੀਰ:Farsi.svg|70px|thumb|right|ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਫ਼ਜ਼ ਫ਼ਾਰਸੀ]]

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਲਾਕਾ

ਫ਼ਾਰਸੀ (فارسی), ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ੭.੫ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬੋਲੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ (ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ) ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਰਗੀਕਰਣ

ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜਾਰਾਂ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਮਾਨਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਫ਼ਤਾ/ ਹਫਦਾ, ਨਰ / ਨਰ (ਪੁਰਖ), ਦੂਰ / ਦੂਰ, ਹਸਤ / ਦਸਤ (ਹੱਥ), ਸ਼ਤ / ਸਦ (ਸੌ), ਤੁਸੀ / ਆਬ (ਪਾਣੀ), ਹਰ / ਜਰ (ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ - ਸੁਨਹਿਰਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ - ਹਰਾ), ਮੈਯ / ਨਸ਼ਾ / ਸ਼ਹਿਦ (ਸ਼ਰਾਬ / ਸ਼ਹਿਦ), ਅਸਤੀ / ਅਸਤ (ਹੈ), ਰੋਚਨ / ਰੋਸ਼ਨ (ਚਮਕੀਲਾ), ਇੱਕ / ਯੇਕ, ਕਪਿ / ਕਪਿ (ਬਾਂਦਰ), ਦੰਤ / ਦੰਦ (ਦੰਦ), ਮਾਤਾ / ਮਾਂ, ਪਿਤ੍ਰ / ਪਿਦਰ, ਭਰਾਤ੍ਰ / ਭਾਈ (ਭਰਾ), ਦੁਹਿਤ੍ਰ / ਦੁਖਤਰ (ਧੀ), ਖ਼ਾਨਦਾਨ / ਬੱਚ / ਬੱਚਾ, ਸ਼ੁਕਰ / ਖੂਕ (ਸੂਰ), ਘੋੜਾ / ਅਸਬ (ਘੋੜਾ), ਗਾਂ / ਗਊ (ਗਾਂ), ਵਿਅਕਤੀ / ਜਾਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ / ਜੀਵ, ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ), ਭੂਤ / ਬੂਦ (ਸੀ, ਅਤੀਤ), ਦਦਾਮਿ / ਦਾਦਨ (ਦੇਣਾ), ਯੁਵਨ / ਜਵਾਨ, ਨਵ / ਨਵ (ਨਵਾਂ) ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ / ਅਸੀ (ਬਰਾਬਰ) ।

ਨਾਮ

ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਪਾਰਸੀ ਹੈ।^{[ਸਰੋਤ ਚਾਹੀਦਾ]} ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸ ਉੱਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ ਦਾ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਫ਼ਾਰਸ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ੀਆ (ਪੁਰਾਣੀ ਗਰੀਕ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿਸ, Πέρσις) ਆਖਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਰਸ਼ੀਅਨ (Persian) ਕਹਾਈ। ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਕਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ

ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਾਰੀ (ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਰੋਤ