ਈਅਰਵਿਗ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Automatic taxobox help
Thanks for creating an automatic taxobox. We don't know the taxonomy of "ਡਾਰਮੇਪਟੇਰਾ".
  • Is "ਡਾਰਮੇਪਟੇਰਾ" the scientific name of your taxon? If you were editing the page "Animal", you'd need to specify |taxon=Animalia. If you've changed this, press "Preview" to update this message.
  • Click here to enter the taxonomic details for "ਡਾਰਮੇਪਟੇਰਾ".
Common parameters
  • |authority= Who described the taxon
  • |parent authority= Who described the next taxon up the list
  • |display parents=4 force the display of (e.g.) 4 parent taxa
  • |display children= Display any subdivisions already in Wikipedia's database (e.g. genera within a family)
Helpful links
ਈਅਰਵਿਗ
Temporal range: 208–0 Ma
Late Triassic to Recent
Earwig on white background.jpg
ਆਮ ਮਾਦਾ ਈਅਰਵਿਗ
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ e
Unrecognized taxon (fix): ਡਾਰਮੇਪਟੇਰਾ
" | Suborders
" | Synonyms
  • ਓਪਲਿਕੋਪਟੇਰਾ
  • ਓਪਲੇਕਸੋਪਟੇਰਾ
  • ਫੋਰਫਿਕਲਿਦੈ

ਈਅਰਵਿਗ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਡਰਮੇਪਟੇਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 12 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 2000 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਛੋਟੇ ਕੀਟਾਂ ਦੇ ਆਰਡਰ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।[1] ਈਅਰਵਿਗ ਦੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ 'ਤੇ ਚਿਮਟੇ ਵਰਗੇ ਖੰਭ ਅਤੇ ਝਿੱਲੀ ਦੇ ਖੰਭ ਸੰਖੇਪ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਨਾਮ, "ਚਮੜੀ ਦੇ ਖੰਭ". ਕੁਝ ਸਮੂਹ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਪਰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਪਿੰਸਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਈਅਰਵਿਗ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਈਅਰਵਿਗ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਉਪਨਗਰਾਂ ਆਰਚੀਡਰਮਪਟੇਰਾ ਜਾਂ ਈਓਡਰਮਪਟੇਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟ੍ਰਾਇਐਸਿਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਜੁਰਾਸਿਕ ਦੀ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਰਵਿੰਗਜ਼ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਟੋਪਟੇਰਾ ਦੇ ਆਈਸਬੱਗਸ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਤ ਹਨ।

ਈਅਰਵਿਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਨਮੂਨੀ ਕੜਵੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਰਵਿਗਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਮ ਈਰਵਿਗ ਫੋਰਫਿਕੁਲਾ ਏਰਿਕੂਲਰੀਆ' ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਈਅਰਵਿਗ ਦੇ ਬਾਲਗ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਘਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਈਰਵੀਗ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਹਨ। ਔਰਤ ਈਰਵਿਗਸ ਆਪਣੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੂਸਰੀ ਚਿਕਨਾਈ ਤਕ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਕੁਚੀਆਂ ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨਸੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੰਜਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਈਅਰਵਿਗ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਉਪਨਗਰਾਂ ਆਰਚੀਡਰਮਪਟੇਰਾ ਜਾਂ ਈਓਡਰਮਪਟੇਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟ੍ਰਾਇਐਸਿਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਜੁਰਾਸਿਕ ਦੀ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਰਵਿੰਗਜ਼ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਟੋਪਟੇਰਾ ਦੇ ਆਈਸਬੱਗਸ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਤ ਹਨ।

ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ[ਸੋਧੋ]

ਆਰਡਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ, “ਡਰਮੇਪਟੇਰਾ” ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਹੈ, ਡਰਮਾ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਚਮੜੀ, ਅਤੇ ਪਾਈਰਨ (ਬਹੁ-ਵਚਨ), ਵਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਾਰਲਸ ਡੀ ਗੀਅਰ ਨੇ 1773 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਆਮ ਸ਼ਬਦ, ਇਅਰਵਿਗ, ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੰਨ" ਅਤੇ ਵਿਗੇ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੀੜੇ", ਜਾਂ ਸ਼ਾਬਦਿਕ, "ਬੀਟਲ"।[2] ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ।[3][4] ਇਹ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਉਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ।[5] ਕੰਨ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਈਰਵਿੰਗਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਰ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।

ਵੰਡ[ਸੋਧੋ]

ਈਅਰਵਿਗ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਈਰਵਿਗ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਤੋਂ 1907 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[2][4] ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਰਵਿਗ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਜੱਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ।[3]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Zhang, Z.-Q. (2011). "Phylum Arthropoda von Siebold, 1848 In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness" (PDF). Zootaxa. 3148: 99–103. doi:10.11646/zootaxa.3148.1.14.
  2. 2.0 2.1 Walter W. Skeat (2013). An Etymological Dictionary of the English Language. Courier Corporation. p. 187. ISBN 9780486317656.
  3. 3.0 3.1 Costa, J.T. (2006). The Other Insect Societies. United States, Harvard University: Harvard University Press.
  4. 4.0 4.1 "Dermaptera: earwigs". Insects and their Allies. CSIRO. Retrieved 16 November 2015.
  5. Friedrichsen, G W S; Robert W Burchfield (31 December 1966). Onions CT (ed.). The Oxford Dictionary of English Etymology (1996 ed.). United Kingdom, Oxford University: Oxford University Press. pp. earwig. ISBN 978-0-19-861112-7.