ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ
ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ
ਜਨਮ
ਅਮਰਾਵਤੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਸਿੱਖਿਆਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਪੇਸ਼ਾਵਿਦਿਆਰਥੀ

ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਨਾਂ ਸਯਦ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਜੇ ਐਨ ਯੂ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (ਡੀਐਸਯੂ) ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ ਸੀ।। ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਧ੍ਰੋਹ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤਹਿਤ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 24 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਤਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1]

ਉਸ 'ਤੇ ਅਫਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[2][3]

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ

[ਸੋਧੋ]

ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਮੀਆ ਨਗਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਯਦ ਕਾਸਿਮ ਰਸੂਲ ਇਲਿਆਸ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ।[4] ਐਸ. ਕਿਊ. ਆਰ. ਇਲਿਆਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।[5][6][7]

ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿਰੋੜੀ ਮਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[8] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇਐਨਯੂ) ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਐਮਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਐਮਫਿਲ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ 'ਹੋਸ ਆਫ਼ ਸਿੰਘਭੂਮ' 'ਤੇ ਸੀ।[9] ਖਾਲਿਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।[10][11][12]

ਖ਼ਾਲਿਦ ਦਾ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ "ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਜੇਐਨਯੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[13] ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ "ਚੇਂਜਿੰਗ ਵਿਲੇਜ ਅਥਾਰਟੀ ਇਨ ਐਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਹਿੰਟਰਲੈਂਡ: ਸਟੇਟ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਐਂਡ ਕੰਟੀਜੈਂਸੀਜ਼ ਆਫ ਰੂਲ ਇਨ ਸਿੰਘਭੂਮ, 1830–1897" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।[14]

ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ

[ਸੋਧੋ]

9 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, ਜੇਐਨਯੂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 2001 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਫਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵੱਖਵਾਦੀ ਮਕਬੂਲ ਭੱਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।[15]

ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਜੇਐਨਯੂਐਸਯੂ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।[16] ਖ਼ਾਲਿਦ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੁਕ ਗਏ। 10 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਤੇ ਅਨਿਰਬਾਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ।[17]

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।[24][25][26] ਜੇਐਨਯੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ 10,000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਤੇ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੈਸਟਰ ਲਈ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[27] JNU ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[28][29] ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ,[30][31] ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।[31] 2 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, JNU ਨੇ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।[32][33]

28 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।[34]

ਨਜੀਬ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਜਸਟਿਸ

[ਸੋਧੋ]

ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ ਦੇ JNU ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ABVP) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ (ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਨਜੀਬ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।[18] ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 20,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੋਸਟਲ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।[19]

15 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਗੇਂਸਟ ਹੇਟ (ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸਮੂਹ) ਨੇ ਨਜੀਬ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸੀਬੀਆਈ ਸਮੇਤ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਜੀਬ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।[20]

ਭੀਮ ਕੋਰੇਗਾਂਵ ਘਟਨਾ

[ਸੋਧੋ]

ਜਿਗਨੇਸ਼ ਮੇਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ 'ਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ 'ਭੜਕਾਉ' ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਵਾਨੀ ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਨ। ਐਲਗਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਰੈਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ 200ਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ।[21]

ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼

[ਸੋਧੋ]

13 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਲ-ਵਾਲ ਬਚ ਗਿਆ।[22][23][24] ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ 20 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹਮਲਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।[25][26]

2020 ਦਿੱਲੀ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ

[ਸੋਧੋ]

ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਕਥਿਤ "ਭੜਕਾਉ ਭਾਸ਼ਣਾਂ" ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ UAPA ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।[27][28] ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ 2020 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ।[29][30] 14 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈੱਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਿਦ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਸੋਧ) ਐਕਟ (CAA)-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਰਜਿਸਟਰ (NRC) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ ਧਰਨੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਕਥਿਤ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਖਾਲਿਦ ਸੈਫੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈੱਲ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।[31][32]

ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਰਕ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਦੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।[33] ਜਨਵਰੀ 2021 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।[34] ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਲੰਬੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਰਜ਼ੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾਲਿਦ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਸੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ "ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।[35] ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਅਮਿਤਾਭ ਰਾਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾਲਿਦ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇਣ ਲਈ "ਕੋਈ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ" ਨਹੀਂ ਹੈ।[36]

13 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਜਾਂ UAPA ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 2020 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਦ ਵਾਇਰ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। UAPA ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸਾਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ"।[37]

18 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।[38]

3 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[39]

ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਸੁਣਵਾਈ

[ਸੋਧੋ]

ਖਾਲਿਦ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। 18 ਮਈ ਨੂੰ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਬੋਪੰਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੇਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਜਸਟਿਸ ਬੋਪੰਨਾ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰੇਸ਼ ਨੇ ਕੇਸ ਨੂੰ 24 ਜੁਲਾਈ ਲਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੇਸ 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਬੋਪੰਨਾ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਐਮ. ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।

ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ 9 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਜਸਟਿਸ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ 17 ਅਗਸਤ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।[40]

ਇਸ ਨੂੰ 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਰਨ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[41]

14 ਫਰਵਰੀ 2024 ਨੂੰ, ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਉਹ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਏਗਾ", "ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।[42] "ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ" ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ, ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ 1248 ਦਿਨ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਨ।[43][44]

ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਤੱਕ, ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।[45]

18 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ, ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ 7 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[46]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ & (2016-02-23). "JNU students Umar Khalid, Anirban Bhattacharya surrender to police". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-12-12. {{cite news}}: |last= has numeric name (help)
  2. ↑ All You Need To Know About Umar Khalid, The JNU Student Who Is Accused Of Organising Afzal Guru Event!, Bobins Abraham, IndiaTimes, February 18, 2016
  3. ↑ ਅਭੈ ਸਿੰਘ (2019-02-02). "ਸੱਤਾ ਧਿਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ". Punjabi Tribune Online (in ਹਿੰਦੀ). Retrieved 2019-02-04.[permanent dead link]
  4. ↑ "Umar Khalid on Decoding India". SKEP (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 27 August 2018. Retrieved 5 May 2020.
  5. ↑ Pritha Chatterjee (19 February 2016). "JNU student's father: If you're branding him a traitor for my (SIMI) past". indianexpress.com. New Delhi: Indian Express. Retrieved 12 June 2020. Ilyas is now the national president of Welfare Party of India, which operates out of Abul Fazl Enclave in southeast Delhi.
  6. ↑ "Students Islamic Movement of India (SIMI)". Retrieved 28 January 2021.
  7. ↑ "'They will disturb secular fabric': Government extends ban on SIMI by five years". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2 February 2019. Retrieved 22 April 2022.
  8. ↑ "My name is Umar Khalid and I am a Delhi University student…". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 28 February 2016. Retrieved 29 August 2018.
  9. ↑ "Umar Khalid, My Student". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 26 February 2016. Retrieved 29 August 2018.
  10. ↑ Sebastian, Kritika Sharma (19 February 2016). "'Umar Khalid not a practising Muslim'". The Hindu.
  11. ↑ "Umar Khalid: Why I, a Leftist, participated in a Twitter trend praising the Prophet". ThePrint. 22 October 2019.
  12. ↑ "'I feel like the character in The Reluctant fundamentalist': Umar Khalid". The Times of India. 19 March 2016.
  13. ↑ "10 things you should know about Umar Khalid". India Today (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 22 February 2016. Retrieved 10 September 2018.
  14. ↑ Khalid, Syed Umar (2018). "Changing Village Authority in an Adivasi Hinterland". Social Scientist (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 46 (5–6): 77–86. JSTOR 26530805.
  15. ↑ "Afzal Guru: A martyr in JNU campus? Anti-India slogans raised, no arrests made". India Today (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 11 February 2016. Retrieved 12 September 2018.
  16. ↑ "JNU student leader held on 'sedition' charges over Afzal Guru event". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 13 February 2016. Retrieved 10 September 2018.
  17. ↑ "JNU row: Kanhaiya Kumar to lead push for Umar and Anirban's release from custody – Firstpost". www.firstpost.com. 14 March 2016. Retrieved 12 October 2018.
  18. ↑ "Umar Khalid criticises JNU 'inaction' in Najeeb case". The Hindu (in Indian English). 2016-10-22. ISSN 0971-751X. Retrieved 2024-05-31.
  19. ↑ Staff Reporter (2017-06-02). "Four JNU students fined for protesting for Najeeb". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2024-05-31.
  20. ↑ Kumar, Jaishree (2019-10-17). "'Where is Najeeb?': Three years after JNU student's disappearance, Jantar Mantar protest demands answers". Newslaundry (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2024-05-31.
  21. ↑ "Bhima-Koregaon violence: FIR against Jignesh Mevani, Umar Khalid for 'provocative' speeches in Pune". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 4 January 2018. Retrieved 13 August 2018.
  22. ↑ "JNU's Umar Khalid has narrow escape, assailant's gun jams". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 13 August 2018. Retrieved 13 August 2018.
  23. ↑ "Dastardly attempt to assassinate Umar Khalid | CJP". CJP (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ)). 13 August 2018. Retrieved 29 August 2018.
  24. ↑ "Attack on Umar Khalid: Protesters ask police why no action – Times of India". The Times of India. Retrieved 12 September 2018.
  25. ↑ "Delhi court sends 2 men who attacked Umar Khalid to judicial custody – Times of India". The Times of India. Retrieved 29 August 2018.
  26. ↑ "JNU student leader Umar Khalid attacked in Delhi, escapes unhurt". The Times of India. Retrieved 30 August 2018.
  27. ↑ "Delhi Police Books Umar Khalid, Meeran Haider, Safoora Zargar Under UAPA". HuffPost India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 22 April 2020. Retrieved 10 May 2020.
  28. ↑ "A Lockdown of Rights: Umar Khalid, Yogendra Yadav on Delhi Arrests". The Quint (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 5 May 2020. Retrieved 10 May 2020.
  29. ↑ "This is an attack on us all: Student leaders shocked after Umar Khalid charged under UAPA". The New Indian Express. 23 April 2020. Retrieved 10 May 2020.
  30. ↑ Staff Reporter (22 April 2020). "Charge against former JNU student leader Umar Khalid not yet clear". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 10 May 2020.
  31. ↑ "Umar Khalid held for Delhi riots 'conspiracy'". The Times of India. 14 September 2020.
  32. ↑ Singh Sengar, Mukesh; Shukla, Saurabh; Achom, Debanish (14 September 2020). "Former JNU Student Umar Khalid Arrested In Delhi Riots Case". NDTV.
  33. ↑ Chaturvedi, Amit (24 November 2020). "Sufficient material to proceed against Umar Khalid': Delhi court after taking cognizance of riots conspiracy chargesheet". hindustan times. Retrieved 25 November 2020.
  34. ↑ "Northeast Delhi riots: Court says Umar Khalid, Tahir Hussain conspired together". The Times of India. Jan 6, 2021.
  35. ↑ "Northeast Delhi riots: Court says Umar Khalid, Tahir Hussain conspired together". The Times of India. Jan 6, 2021.
  36. ↑ "Umar Khalid: Activist denied bail in Delhi riots case". BBC. 24 March 2022.
  37. ↑ Khalid, U (13 Sep 2022). "Umar Khalid on His Two Years in Jail: 'I Feel Pessimistic at Times. And Also Lonely'". The Wire. Retrieved 2022-09-13.
  38. ↑ "North East Delhi riots case: Umar Khalid's bail plea rejected by Delhi HC". The Times of India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Oct 18, 2022. Retrieved 2022-10-18.
  39. ↑ "Delhi Court Acquits Umar Khalid, Khalid Saifi in 2020 Riots Stone-Pelting Case". The Wire (India). 2022-12-03. Retrieved 2022-12-04.
  40. ↑ "Supreme Court judge recuses from hearing Umar Khalid's plea". The Hindu. 9 August 2023. Archived from the original on August 19, 2023. Retrieved 19 August 2023.
  41. ↑ "Umar Khalid bail plea dropped from Supreme Court cause list". The Hindu. 17 August 2023. Archived from the original on May 8, 2024. Retrieved 19 August 2023.
  42. ↑ Dasgupta, Sravasti (14 Feb 2024). "Umar Khalid Withdraws Bail Plea in Supreme Court, Citing 'Change of Circumstances'". The Wire (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2024-05-25.
  43. ↑ "Umar Khalid's Bail Application Tracker". Supreme Court Observer (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). 14 Feb 2024. Retrieved 2024-05-25.
  44. ↑ "A Timeline of Umar Khalid's Bail Hearings: Activist Is Now in His Fifth Year in Jail". The Wire (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 24 Jul 2024. Retrieved 2024-05-25.
  45. ↑ Raj, Suhasini (2024-10-22). "Four Years in Jail Without Trial: The Price of Dissent in Modi's India". The New York Times.
  46. ↑ "Umar Khalid gets 7-day interim bail in Delhi riots case". The Times of India. 2024-12-18. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-02-04.
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਉਮਰ_ਖ਼ਾਲਿਦ&oldid=826915" ਤੋਂ ਲਿਆ