ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਏਵੇਂਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਇੱਕ ਹਿਕਾਇਤੀ ਏਵੇਂਕ ਓਝਾ (ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ) ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ

ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ (ਰੂਸੀ: Эвенки, ਏਵੇਂਕੀ; ਮੰਗੋਲ: Хамниган, ਖਾਮਨਿਗਨ; ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ: Evenk) ਪੂਰਵੋੱਤਰੀ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ, ਮੰਚੂਰਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਤੁੰਗੁਸੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਨ ੨੦੦੨ ਵਿੱਚ ੩੫,੫੨੭ ਏਵੇਂਕੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰੂਸ ਦੀ ਮੂਲ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।  [1] ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀ ੫੬ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਨ ੨੦੦੨ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੩੦, ੫੦੫ ਸੀ।[2] ਮੰਗੋਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਮਨਿਗਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਸੰਨ ੨੦੧੦ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ ੫੩੫ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਏਵੇਂਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਡਕੇ ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਏਵੇਂਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਈਕਾਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਅਮੂਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਏਵੇਂਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੁਂਗੁਸੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਏਵੇਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨੇਗਿਦਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀ - ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ੧੬੦੦ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਦੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਰੇਨਡਿਅਰ (ਉੱਤਰੀ ਬਰਫੀਲੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹਿਰਣੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੰਗੋਲਿਆ ਦੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਘੋੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀਖ ਲਿਆ ਸੀ। ੧੭ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਲੋਂ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਪੂਰਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਕੋਸਾਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੌਜੀ ਇੱਥੇ ਭੇਜੋ ਅਤੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਹ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਏਵੇਂਕੀ ਰੂਸੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬੰਨ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀ ਭੱਜਕੇ ਸਾਖਾਲਿਨ ਟਾਪੂ, ਮੰਗੋਲਿਆ ਅਤੇ ਮੰਚੂਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਸ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੁਣੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਧਰਮ[ਸੋਧੋ]

ਹਿਕਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਨੂੰ ਸਰਵਾਤਮਵਾਦ ਜਾਂ ਐਨੀਮਿਜਮ (animism) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਓਝਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਉਹ ਪੰਡਿਤ - ਪੁਜਾਰੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੜੀ - ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੈਦ ਵੀ। ਇਹ ਓਝਾ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਰੇਨਡਿਅਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਡਫਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਹ ਕਮਲਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪੂਜੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਵਿੱਚ ਉਹ ਡਫਲੀ ਵਜਾਕੇ ਮਦਦਗਾਰ ਰੂਹਾਂ - ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਬਣ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰ ਜਾਂ ਜਖਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕਰਣ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਸੀ।[3] ਮੰਗੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤਾਂ ਨੇ ਤੀੱਬਤੀ ਲਹਿਜੇ ਦਾ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਨੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. New Perspectives on Endangered Languages: Bridging Gaps Between Sociolinguistics, Documentation and Language Revitalization, José Antonio Flores Farfán, Fernando F. Ramallo, John Benjamins Publishing Company, 2010, ISBN 978-90-272-0281-9, ... Evenki is a Tungusic language spoken by approximately 5335 speakers out of an ethnic population of 35527 or less (data from the 2002 All-Russian census; www. raipon.org) ...
  2. Historical dictionary of the peoples of the Southeast Asian massif, Jean Michaud, Scarecrow Press, 2006, ISBN 978-0-8108-5466-6, ... Minorities of Highland Southwest China, 2000 ... 56 nationalities (minzu) ... Evenki 30,505 ...
  3. Endangered peoples of the Arctic: struggles to survive and thrive, Milton M. R. Freeman, Greenwood Publishing Group, 2000, ISBN 978-0-313-30649-5, ... Upon first glance, Evenki shamans use many of the same techniques as other ritual specialists in Mongolia or the North American Arctic. The most visible tool of the shaman is the skin drum, sometimes round, sometimes polygonal in shape ...