ਕਾਪੀਰਾਈਟ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[1] ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੀਮਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਿਰਪੱਖ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਨਿਰਪੱਖ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਤ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੀਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅੰਡਰਲਾਈਂਗ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ।[2][3]

ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਫਿਕਸਿੰਗ" ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4][5][6][7] ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਵੰਡ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਟਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[8]

ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਨੂੰ "ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ। ਕੌਮੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਨੂੰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।[9]

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ 50 ਤੋਂ 100 ਸਾਲ (ਮਤਲਬ ਕਿ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 50 ਤੋਂ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਔਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਸਮੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਹੁਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ "ਨਿਰਪੱਖ" ਅਪਵਾਦ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਚਿੰਨ੍ਹ।

1989 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਪ੍ਰਤੀਕ (©, ਇਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਖਰ ਸੀ), ਛੋਟਾ ਰੂਪ "ਕਪਰ", ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ "ਕਾਪੀਰਾਈਟ" ਕੰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।[10][11] ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਡੀਓ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ ਉਚਿਤ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ (℗, ਇਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪੀ) ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੱਤਰ "ਫੋਨੇਰਕੋਡ" ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਭ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ ਇਕ ਵਾਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁਣ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਟਰਮਾਰਕ ਹਸਤਾਖਰਿਤ ਹੋਣ, ਪਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।[12]

ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰ [ਸੋਧੋ]

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

  • ਕਾਪੀਆਂ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕਾਪੀਆਂ ਸਮੇਤ)।
  • ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਯਾਤ ਜਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ।
  • ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਕੰਮ (ਰਚਨਾ ਜੋ ਮੂਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ।
  • ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ।
  • ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ। 
  • ਰੇਡੀਓ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ।[13]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Ann Marie Sullivan, Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past, 15 J. MARSHALL REV. INTELL. PROP. L. 604 (2016) https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl
  2. Daniel A. Tysver. "Works Unprotected by Copyright Law". Bitlaw. 
  3. Lee A. Hollaar. "Legal Protection of Digital Information". p. Chapter 1: An Overview of Copyright, Section II.E. Ideas Versus Expression. 
  4. Copyright, University of California, 2014, http://copyright.universityofcalifornia.edu/ownership/joint-works.html, retrieved on 15 ਦਸੰਬਰ 2014 
  5. "Journal Conventions - Vanderbilt Journal of Entertainment & Technology Law". www.jetlaw.org. 
  6. Blackshaw, Ian S. (20 October 2011). Sports Marketing Agreements: Legal, Fiscal and Practical Aspects. Springer Science & Business Media – via Google Books. 
  7. Kaufman, Roy (16 July 2008). Publishing Forms and Contracts. Oxford University Press – via Google Books. 
  8. 17 U.S.C. § 106, United States of America, 2011, http://www.copyright.gov/title17/92chap1.html#106, retrieved on 15 ਦਸੰਬਰ 2014 
  9. Copyright Act of 1976, ਫਰਮਾ:USPL, 90 Stat. 2541, § 401(a) (19 October 1976)
  10. The Berne Convention Implementation Act of 1988 (BCIA), ਫਰਮਾ:USPL, 102 Stat. 2853, 2857. One of the changes introduced by the BCIA was to section 401, which governs copyright notices on published copies, specifying that notices "may be placed on" such copies; prior to the BCIA, the statute read that notices "shall be placed on all" such copies. An analogous change was made in section 402, dealing with copyright notices on phonorecords.
  11. Taylor, Astra (2014). The People's Platform:Taking Back Power and Culture in the Digital Age. New York City, New York, USA: Picador. pp. 144–145. ISBN 978-1-250-06259-8. 
  12. Peter K, Yu (2007). Intellectual Property and Information Wealth: Copyright and related rights. Greenwood Publishing Group. p. 346. ISBN 978-0-275-98883-8.