ਖੋਜ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
"ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਾਲ ਫੜੀ ਖੋਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ" (1896) ਓਲਿਨ ਲੇਵੀ ਵਾਰਨਰ ਦੁਆਰਾ।ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.

ਖੋਜ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Research) ਮਤਲਬ "ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਜੋ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਇਸ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"[1] ਇਹ ਤੱਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਟੀਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰਾਂ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ, ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪੂਰੇ ਤੱਤ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਖੋਜ, ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (ਆਰ ਐਂਡ ਡੀ) ਹਨ। ਖੋਜ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ: ਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਕਲਾਤਮਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਵਪਾਰ, ਮਾਰਕਿਟਿੰਗ, ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਖੋਜ, ਜੀਵਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਆਦਿ.।

ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜ[ਸੋਧੋ]

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖੋਜ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਗ਼ਲਾਕਾਰ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਦਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਰਸਮੀ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ: 

  1. ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ: ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਵਿਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬੇਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾੜੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖੋਜਕਰਤਾ ਤੰਗ ਹੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ। ਖੋਜ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।
  2. ਹਾਇਪੋਥੀਸਿਸ: ਇਕ ਜਾਂਚਯੋਗ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਰੀਏਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
  3. ਸੰਕਲਪ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਵਰਣਨ।  
  4. ਅਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਮਾਪੇ / ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
  5. ਡੈਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ: ਖਾਸ ਖੋਜ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਮੂਆਂ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕਤਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਯੰਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 
  6. ਡੈਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। 
  7. ਡੈਟਾ ਇੰਟਰਪਰੇਟੇਸ਼ਨ: ਇਸ ਨੂੰ ਟੇਬਲ, ਅੋਪਰਜ਼, ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
  8. ਹਾਇਪੋਥੀਸਿਸ ਦੇ ਰੀਵਿਊਜ਼ਿੰਗ ਟੈਸਟ 
  9. ਸਿੱਟਾ, ਜੇ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਪੁਨਰ-ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਬਾਹਰੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।[2]

ਖੋਜ ਫੰਡਿੰਗ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੰਡ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੁਨਿਆਦਾ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ; ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੋਜ ਕੌਂਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[3] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੂਹ ਲੀਡਰ) ਰਿਸਰਚ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਂ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਬਲਕਿ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. OECD (2015), Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on Research and Experimental Development, The Measurement of Scientific, Technological and Innovation Activities, OECD Publishing, Paris. Retrieved on 27 October 2017 from [1].
  2. Garraghan, Gilbert J. (1946). A Guide to Historical Method. New York: Fordham University Press. p. 168. ISBN 0-8371-7132-6. 
  3. "NIH Reporter".