ਚਮਕੌਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਸ਼ਿਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
Coordinates: 30°53′31″N 76°25′27″E / 30.89194°N 76.42417°E / 30.89194; 76.42417ਗੁਣਕ: 30°53′31″N 76°25′27″E / 30.89194°N 76.42417°E / 30.89194; 76.42417
ਉਚਾਈ278
ਅਬਾਦੀ (2011)
 • ਕੁੱਲ13,920
 • ਘਣਤਾ/ਕਿ.ਮੀ. (/ਵਰਗ ਮੀਲ)
ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨGMT +5.5
Postcode140112

 

ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇਕ ਉਪ ਮੰਡਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਹ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ . ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (ਪਹਿਲਾ) ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ|

ਸਿਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ 40 ਚੇਲੇ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ।

ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
  2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
  3. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ
  4. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
  5. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ[ਸੋਧੋ]

ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਗਚ ਲੜਾਈ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਰਣਜੀਤ ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1703 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਜਰਨੈਲ, ਸੱਯਦ ਬੇਗ ਅਤੇ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਵੀ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਹਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ। ਸਖਤ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਸੱਯਦ ਬੇਗ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾਏ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਨੇ ਦੁਗਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਹ 16 ਮਾਘ 1759 ਬਿਕਰਮੀ/15 ਜਨਵਰੀ 1703 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7-8 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਹਰੇਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਿਨਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ! “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.". www.sikhiwiki.org. Retrieved 2019-10-30.