ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰਵੇ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
महर्षि डॉ॰ धोंडो केशव कर्वे
कर्वे की प्रतिमा।
कर्वे की प्रतिमा।
जन्म तारीख: अप्रेल १८, १८५८
म्रुत्यु तारीख: नवंबर ९, १९६२
प्राध्यापक और समाज सुधारक

ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਡਾ ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕ੍ਰ੍ਵੇ (੧੮ ਅਪਰੈਲ ੧੮੫੮ -  ੯ ਨਵੰਬਰ  ੧੯੬੨ ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤੀਵੀਂ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ  ਮੁਂਬਈ  ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਏਸ ਏਨ ਡੀ ਟੀ ਤੀਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਘਾਲਏ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਘਾਲਏ ਹੈ । ਉਹ ਸਾਲ ੧੮੯੧ ਵਲੋਂ ਸਾਲ ੧੯੧੪ ਤੱਕ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫਰਗੁੱਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ੧੯੫੮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਵਲੋਂ ਸੰਮਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁਰੁਡ ਨਾਮਕ ਕਸਬੇ ( ਸ਼ੇਰਾਵਾਲੀ , ਜਿਲਾ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ) , ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਵਪੰਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ । ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਰੁਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ । ਬਾਅਦ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਢਾਈ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਮੁਂਬਈ ਦੇ ਰਾਬਰਟ ਮਣੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ । 1884 ਈ . ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਮੁਂਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਹਿਸਾਬ ਵਿਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਬੀ . ਏ . ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਉਤੀਰਣ ਕੀਤੀ । ਬੀ . ਏ . ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਏਲਫਿੰਸਟਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਗਏ । ਕਰਵੇ ਦਾ ਵਿਆਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀ . ਏ . ਕੋਲ ਕਰਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਢਾਈ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਅਤ : ਖਰਚ ਚਲਾਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਹਾਈਸਕੂਲੋਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਸ਼ਕਲੀ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਗੋਖਲੇ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ 1891 ਈ . ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਨੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਰਗਿਉਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਬੰਨ ਗਏ । ਇੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ 23 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ 1914 ਈ . ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਛੁੱਟੀ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ੋਚਨੀਏ ਹਾਲਤ ਵੇਖਕੇ ਕਰਵੇ , ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮਾਂ ਹੀ , ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਬੰਨ ਗਏ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਂਬਈ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ । ਅਤ : 11 ਮਾਰਚ 1893 ਈ . ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਗੋੜਬਾਈ ਨਾਮਕ ਵਿਧਵਾ ਵਲੋਂ ਵਿਆਹ ਕਰ , ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਰੋਕ ਨੂੰ ਚੁਣੋਤੀ ਦਿੱਤੀ । ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਘੋਰ ਕਸ਼ਟ ਸਹਨੇ ਪਏ । ਮੁਰੁਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਸਮਾਜਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾਏ ਗਏ । ਕਰਵੇ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ । ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਿਆ ਕਿ ਯੱਕੇ - ਦੁੱਕੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਹੋਨੇਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਜਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬਣਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਮਾਨਪੂਰਣ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਸਕਣ । ਅਤ : 1896 ਈ . ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਯਤੀਮ ਬਾਲਿਕਾਸ਼ਰਮ ਏਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੂਨ , 1900 ਈ . ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹਿੰਗਣੇ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾਕੇ ਯਤੀਮ ਬਾਲਿਕਾਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । 4 ਮਾਰਚ 1907 ਈ . ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਤੀਵੀਂ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਭਵਨ 1911 ਈ . ਤੱਕ ਬਣਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਬੂ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਪਤ ਜਾਪਾਨ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਤੀਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ । ਜਾਪਾਨ ਵਲੋਂ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ 1915 ਈ . ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਜੀ ਨੇ ਉਕਤ ਤੀਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਵੇ ਨੂੰ ਭੇਜੀ । ਉਸੀ ਸਾਲ ਦਿਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ । ਕਾਂਗਰਸ ਇਕੱਠ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲ ਕਾਨਫਰੇਂਸ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਰਵੇ ਚੁਣੇ ਗਏ । ਗੁਪਤ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪਾਕੇ ਕਰਵੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਅਕਸ਼ੀਏ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ । ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵੀ ਤੀਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ । ਫਲਸਰੂਪ 1916 ਈ . ਵਿੱਚ , ਕਰਵੇ ਦੇ ਅਥਕ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ , ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ , ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਤੀਵੀਂ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ 1916 ਈ . ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆਖੁੱਲ੍ਹਿਆ । ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਰਵੇ ਇਸ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ । ਲੇਕਿਨ ਪੈਸਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ , ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਨਸੰਗਰਹ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ । ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਖਰਚ ਕੱਢਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਖ 16 ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਧਨਰਾਸ਼ਿ ਜਮਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸਰ ਵਿੱਠਲਦਾਸ ਦਾਮੋਦਰ ਠਾਕਰਸੀ ਨੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ । ਅਤ : ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਠਾਕਰਸੀ ਦੀ ਮਾਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੱਥੀਬਾਈ ਦਾਮੋਦਰ ਠਾਕਰਸੀ ( ਏਸ . ਏਨ . ਡੀ . ਟੀ . ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਪੂਨਾ ਵਲੋਂ ਮੁਂਬਈ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵੇ ਉਕਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਧਨਸੰਗਰਹ ਕਰਣ ਯੂਰੋਪ , ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਗਏ ।