ਬੂਟਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਪੌਦਾ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
lightgreen ਪੌਦਾ
ਪਥਰਾਟ ਦੌਰ:
Early Cambrian to recent, but see text, 520–0 Ma
Diversity of plants image version 5.png
lightgreen ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ
Domain: Eukaryota
(ਨਾ-ਦਰਜ): Archaeplastida
ਜਗਤ: Plantae
Haeckel, 1866[1]
Divisions

Green algae

Land plants (embryophytes)

Nematophytes

ਪੌਦਾ (Plantae) ਜੀਵਜਗਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਕਰਾਜਾਤੀ ਖਾਦ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਮਨਾਗਮ (locomotion) ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰੁੱਖ, ਫਰਨ (Fern), ਮਹੀਨਾ(mosses) ਆਦਿ ਪਾਦਪ ਹਨ। ਹਰਾ ਸ਼ੈਵਾਲ (green algae) ਵੀ ਪਾਦਪ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਾਲ/ਭੂਰੇ ਸੀਵੀਡ(seaweed), ਕਵਕ(fungi) ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੁ(bacteria) ਪਾਦਪ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਕਰਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਅਕਸਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ ੨੦੧੦ ਵਿੱਚ ੩ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਾਦਪ ਗਿਆਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 2.7 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਪਾਦਪ ਹਨ।

ਪਾਦਪ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਬੂਟੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਕਵਕ ਪਾਦਪੋ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਅਕਸਰ ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਆਪ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਦਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕੇਂਦਰਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪਾਦਪ ਜਗਤ ਇੰਨਾ ਵਿਵਿਧ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਕੀ ਸ਼ੈਵਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਬੂਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਹੋਣ ਹੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁੱਝ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਪੋਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਮੁਢਲੀ ਉਤਪਾਦਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[2]

ਪਾਦਪੋਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਇਹ ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦ੍ਰ ਬਸੁ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ । ਪਾਦਪੋਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਚਿੱਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Haeckel G (1866). Generale Morphologie der Organismen. Berlin: Verlag von Georg Reimer. pp. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII. 
  2. भौतिक भूगोल का स्वरूप, सविन्द्र सिंह, प्रयाग पुस्तक भवन, इलाहाबाद, २०१२, पृष्ठ ६१६, ISBN: ८१-८६५३९-७४-३