ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਮਾਧਵ ਗਾਡਗਿਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਮਾਧਵ ਗਾਡਗਿਲ
ਮਾਧਵ ਗਾਡਗਿਲ
ਜਨਮ1942
ਪੂਨੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਮੌਤ2026
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧਗਾਡਗਿਲ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਰਜਿਸਟਰ
ਪੁਰਸਕਾਰਵੋਲਵੋ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (2003)
ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ
ਖੇਤਰਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੈਵਿਕ ਸੰਭਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਦਾਰੇਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ

ਮਾਧਵ ਗਾਡਗਿਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਾਹਿਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਇਕਾਈ[1], ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ,[2] ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਨੇ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)1942 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਾਹਿਰ ਪੈਨਲ (WGEEP) ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ,[3] ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਡਗਿਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4][5]

ਗਾਡਗਿਲ ਨੂੰ ਵੋਲਵੋ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ 2015 ਟਾਈਲਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2006 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।[6] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਅਰਥ ਮਿਲਿਆ।[7]

ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]

ਗਾਡਗਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਮਈ 1942[8][9] ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਅਤੇ ਧਨੰਜੈ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਡਗਿਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿਦਵਾਨ,[10] ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਗੋਖਲੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਾਡਗਿਲ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।[11] ਉਸ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[12][13]

ਹਾਰਵਰਡ ਸਾਲ

[ਸੋਧੋ]

ਗਾਡਗਿਲ ਨੂੰ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਗਾਈਲਸ ਮੀਡ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਾਰਵਰਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੰਪੈਰੇਟਿਵ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੀਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਡਗਿਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਈ. ਓ. ਵਿਲਸਨ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਦਲੇ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਤਾਰਾ", ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਸਰਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਗਣਿਤਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਕੀਤੀ,[10] ਉਹ ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਸਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।[14]

ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[15] ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਰਵਰਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਈਬੀਐਮ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[15]

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਗਾਡਗਿਲ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1959 ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉੱਚ ਛਾਲ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।[16] ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਲੋਚਨਾ ਗਾਡਗਿਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ।[13][17] ਪਰਿਵਾਰ ਪੁਣੇ, ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਕਿਤਾਬ, ਵਿਦਿਆਨਯਤ੍ਰੀ - ਡਾ. ਮਾਧਵ ਗਾਡਗਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਏ. ਪੀ. ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।[18]

ਗਡਗਿਲ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।[19][20] ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਜੁਲਾਈ, 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।[21]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ Gadgil, Madhav. "My Fundays". The telegraph. Archived from the original on 11 September 2012. Retrieved 11 January 2012.
  2. ↑ "Centre for Ecological Sciences". Indian Institute of Science. 2015. Retrieved 8 October 2015.
  3. ↑ "HONORARY MEMBERSHIP AWARD" (PDF). Ecological Society of America. 2015. Retrieved 7 October 2015.
  4. ↑ "FDI does not benefit any country". ReDiff Business. 27 July 2012. Retrieved 7 October 2015.
  5. ↑ "Report of the Western Ghats Ecology Expert Panel" (PDF). Ministry of Environment and Forests. 2015. Archived from the original (PDF) on 20 September 2015. Retrieved 7 October 2015.
  6. ↑ "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from the original (PDF) on 15 October 2015. Retrieved 21 July 2015.
  7. ↑ PTI (2024-12-10). "Ecologist Madhav Gadgil gets U.N.'s highest environmental honour, says he 'stood up for what's right'". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2024-12-12.
  8. ↑ "Madhav Gadgil was a nation builder: Jairam Ramesh". Deccan Herald (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2026-01-08.
  9. ↑ "IAS Fellow". Indian Academy of Sciences. 2015. Retrieved 8 October 2015.
  10. ↑ 10.0 10.1 Gadgil, M. (September 1993). "In love with life". Seminar (409): 25–30.
  11. ↑ "Shri. Dhananjayrao Gadgil". Saharakar Bharati. 2015. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 10 October 2015.
  12. ↑ "INSA Fellow". Indian National Science Academy. 2015. Archived from the original on 12 August 2016. Retrieved 7 October 2015.
  13. ↑ 13.0 13.1 Ramachandra Guha (2006). How Much Should a Person Consume?: Environmentalism in India and the United States. University of California Press. p. 262. ISBN 9780520248038.
  14. ↑ (Michael L. Lewis 2003, pp. 109–137)
  15. ↑ 15.0 15.1 "2015 Tyler Laureates". University of Southern California. 2015. Retrieved 7 October 2015.
  16. ↑ "National Institute of Engineering profile" (PDF). National Institute of Engineering. 2015. Archived from the original (PDF) on 5 ਮਾਰਚ 2016. Retrieved 8 October 2015.
  17. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named My tryst with the monsoon
  18. ↑ A. P. Deshpande (2011). Vidnyanyatri – Dr. Madhav Gadgil. Rajhans Prakashan. ISBN 9788174345516. Archived from the original on 29 June 2020. Retrieved 8 October 2015.
  19. ↑ "Renowned ecologist Madhav Gadgil passes away at 82". The Hindu (in Indian English). January 8, 2026. ISSN 0971-751X. Retrieved 2026-01-08.
  20. ↑ "ज्येष्ठ पर्यावरण तज्ज्ञ माधव गाडगीळ यांचे निधन, वयाच्या ८३ व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास". Lokmat. 8 January 2026. Retrieved 8 January 2026.
  21. ↑ "Veteran ecologist, Madhav Gadgil, passes away in Pune after brief illness". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). January 8, 2026. Retrieved 2026-01-08.
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਮਾਧਵ_ਗਾਡਗਿਲ&oldid=829308" ਤੋਂ ਲਿਆ