ਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ
| ਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ | |
|---|---|
| ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਮਹਾਰਾਣਾ | |
 ਜੈ ਸਿੰਘ | |
| ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਮਹਾਰਾਣਾ | |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | 22 ਅਕਤੂਬਰ 1680 – 23 ਸਤੰਬਰ 1698 |
| ਪੂਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ | ਰਾਜ ਸਿੰਘ I |
| ਵਾਰਸ | ਅਮਰ ਸਿੰਘ II |
| ਜਨਮ | 5 ਦਸੰਬਰ 1653 |
| ਮੌਤ | 23 ਸਤੰਬਰ 1698 (ਉਮਰ 44) |
| ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ | Rathorji Anup Kanwarji of Idar
ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਬੇਦਲਾ ਦੇ ਚੌਹਾਨਜੀ ਰੂਪ ਕੰਵਰਜੀ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਭਿਨਈ ਦੇ ਰਾਠੌਰਜੀ ਭਾਗਵਤ ਕੰਵਰਜੀ ਬੂੰਦੀ ਦੇ ਹਾਦੀਜੀ ਗੰਗਾ ਕੰਵਰਜੀ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀ ਸਾਦਰੀ ਦੇ ਝੱਲੀਜੀ ਫੂਲ ਕੰਵਰਜੀ ਸਿਰੋਹੀ ਦੇ ਦੇਵਦੀਜੀ ਦੇਵ ਕੰਵਰਜੀ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਕੋਠਾਰੀਆ ਦੇ ਚੌਹਾਨਜੀ ਸਵਰੂਪ ਕੰਵਰਜੀ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਡੇਲਵਾੜਾ ਦੇ ਝੱਲੀਜੀ ਸੁਜਾਨ ਕੰਵਰਜੀ ਬੂੰਦੀ ਤੋਂ ਹਾਦੀਜੀ ਬਿਸ਼ਨ ਕੰਵਰਜੀ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਚਾਵੰਦ ਦੇ ਰਾਠੌਰਜੀ ਆਨੰਦ ਕੰਵਰਜੀ। |
| ਔਲਾਦ | ਅਮਰ ਸਿੰਘ II
ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਉਮੈਦ ਸਿੰਘ ਕੋਟਾ ਦੇ ਰਾਓ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ਨ ਕੰਵਰਜੀ ਬੁੰਦੀ ਦੇ ਰਾਓ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਉਮੈਦ ਕੰਵਰਜੀ ਸੂਰਜ ਕੰਵਰਜੀ ਐਮ.ਟੂ ਯੁਵਰਾਜ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੈਸਲਮੇਰ ਅਨੂਪ ਕੰਵਰਜੀ ਗੰਗਧਰ ਦੇ ਰਾਣਾ ਦਲੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਐਮ |
| ਰਾਜਵੰਸ਼ | ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ |
| ਪਿਤਾ | ਰਾਜ ਸਿੰਘ I |
| ਮਾਤਾ | ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਬਿਜੋਲੀਆ ਦੇ ਰਾਓ ਇੰਦਰਭਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਮਾਰਜੀ ਰਾਮਰਸ ਕੰਵਰਜੀ ਡੀ. |
ਮਹਾਰਾਣਾ ਜੈ ਸਿੰਘ[1] (5 ਦਸੰਬਰ 1653 - 23 ਸਤੰਬਰ 1698), ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਰਾਜਪੂਤ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1680 ਤੋਂ 1698 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ ਢੇਬਰ ਝੀਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਸਮੰਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ
[ਸੋਧੋ]ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਰਿਆਇਤਾਂ
[ਸੋਧੋ]ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1681 ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।[2]
ਫੌਜੀ ਰੁਝੇਵੇਂ
[ਸੋਧੋ]ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਰਾ 1679 ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਰਵਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1680 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਮੇਵਾੜ ਛੱਡ ਕੇ ਉਦੈਪੁਰ, ਚਿਤੌੜ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਮੇਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਚਿਤੌੜ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਛਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਚੌਕੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।[3]
ਸੰਧੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। 1681 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਮੰਡਲਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Udaipur". Archived from the original on 27 December 2016. Retrieved 15 July 2013.
- ↑ {{cite book author=Ram Vallabh Somani url-https://books.google.com/books? id=NcIBAAAAMAAJ title=History of Mewar, from Earliest Times to 1751 A.D. publisher=Mateshwari |year=1976 oc1c=2929852 }}
- ↑ Sharma, G.n (1954). Mewar and the Mughal Emperors (in English). Shiva Lal Agarwala and Co Ltd, Agra. pp. 171–173.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)