ਰੇਗਿਸਤਾਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਸਕੁਆਇਰ ਦਾ ਮੈਕੇਟ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਤਿਮੁਰਿਦ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ  ਸੀ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਰੇਗਿਸਤਾਨ (ریگستان) ਦਾ ਮਤਲਬ  "ਸੈਂਡੀ ਪਲੇਸ"  ਜਾਂ "ਮਾਰੂਥਲ" ਹੈ।ریگستان

ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਚੌਂਕ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਜਨਤਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਇਸਲਾਮਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਦਰੱਸਿਆਂ (ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਕੂਲ) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਮਦਰੱਸੇ[ਸੋਧੋ]

ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਦਰੱਸੇ ਹਨ: ਉਲੂਘ ਬੇਗ ਮਦਰੱਸਾ (1417-1420), ਟਿਲਿਆ-ਕੋਰੀ ਮਦਰੱਸਾ (1646-1660) ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਡਾਰ ਮਦਰੱਸਾ (1619-1636)। ਮਦਰੱਸਾ ਇਕ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਕੂਲ।

ੳੁਲੂਘ ਬੇਗ ਮਦਰੱਸਾ (1417–1420)[ਸੋਧੋ]

ਉਲੂਘ ਬੇਗ ਮਦਰੱਸਾ, ਤੰਮੂਰ-ਤਾਮਰਲੇਨ ਦੇ ਤਾਮੂਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਲੂਗ਼ ਬੇਗ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੱਠੀ ਇਵਾਨ ਹੈ। ੲਿਸਦੇ ਖੂੰਜਿਅਾਂ  ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮੀਨਾਰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮੋਜ਼ੇਕ ਦੇ ਪੈਨਲ ਨੂੰ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਸਟਾਈਲਾਈਬਲ ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੲਿਸ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਇਕ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਕਮਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਸੈਲਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੌੜੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ੳੁਲੂਘ ਬੇਗ ਮਦਰੱਸਾ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਗੁੰਮਦਾਰ ਲੈਕਚਰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ ਸੀ।

ਊਲੂਘ ਬੇਗ ਮਦਰਾਸਾਹ (ਫ਼ਾਰਸੀ: مدرسه الغ بیگ) 15 ਵੀਂ ਸਦੀ CE ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਦਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਜਾਮੀ, ਜੋ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਸਨ. ਉੱਲੂਘ ਬੇਗ ਨੇ ਉਥੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ. ਊਲੂਘ ਬੇਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਦਰੱਸੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ[[1] ਫ਼ਾਰਸੀ: مدرسه الغ بیگ

ਸ਼ੇਰ-ਡੋਰ ਮਦਰੱਸਾ ()[ਸੋਧੋ]

17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕੰਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਯਲੰਗਟੁਸ਼ ਬਖੋਦੂਰ ਨੇ ਸ਼ੇਰ-ਡੋਰ (ਫ਼ਾਰਸੀ: ਸ਼ੀਦੀਰ) ਅਤੇ ਟਿਲੀਕਾ-ਕੋਰੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ: طلاکاری) ਮਦਰੱਸਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ. ਹਰ ਮਦਰੱਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਬਾਘ ਮੋਜ਼ੇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ' ਤੇ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਂਦੇ ਹਨ.ਫ਼ਾਰਸੀ: شیردارਫ਼ਾਰਸੀ: طلاکاری

ਟਿਲਿਆ-ਕੋਰੀ ਮਦਰੱਸਾ (1646-1660)[ਸੋਧੋ]

ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਟਿਲੀਆ-ਕੋਰੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ: طلاکاری, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਗੋਲਡਡ" ਹੈ) ਮਦਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਸਿਰਫ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਸਨੇ ਵੀ ਮਸਜਿਦ (ਮਸਜਿਦ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਇਸ ਵਿਚ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾ ਮੁੱਖ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਵਿਹੜਾ ਹੈ ਜੋ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ. ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਇਮਾਰਤ (ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ) ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.ਫ਼ਾਰਸੀ: طلاکاری

ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ੈਬਨਾਬਾਦ ਮਕਬਰਾ[ਸੋਧੋ]

ਟਿਲਿਆ-ਕੋਰੀ ਮਦਰੱਸਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸ਼ਆਨਬੀਆਂ (16 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ) ਸਥਿਤ ਹੈ. ਸ਼ੇਬਨਿਦ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਲੀ ਬਾਨੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਯਾਨਬਾਨੀ - ਅਬੂ ਖੀਰ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ. 1500 ਵਿੱਚ, ਤਾਜਕਾਂਤ ਖਾਨੇਤੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ, ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਯਬਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਤਾਮੁਰਿਦ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਰਕੰਦ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰਾ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1503 ਵਿਚ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਉਸ ਨੇ 1506 ਵਿਚ ਖ਼ੀਵਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ 1507 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਵ (ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ), ਪੂਰਬੀ ਫਾਰਸੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ. ਸ਼ੈਬਨਿਜ਼ ਨੇ ਸਫੈਵਡਜ਼ ਦੇ ਅਗੇ ਵਧਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 1502 ਵਿਚ ਅਕੋਓਓਨੁਲੂ (ਇਰਾਨ) ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਯਬਾਨੀ ਭਿਖਾਰੀ ਉਜ਼ਬੇ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ. ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਸ ਗਏ. 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਉਜ਼ਬੇਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅੱਜ ਦੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੰਕਲਪ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Mukminova, RG (2007). "The role of Islam in education in Central Asia in the 15th–17th centuries". STUDIES ON CENTRAL ASIA Nuova serie. 1. 87: 155–161. JSTOR 25818118. 

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ Registan ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੀਡੀਆ ਹੈ।

Coordinates: 39°39′17″N 66°58′32″E / 39.65472°N 66.97556°E / 39.65472; 66.97556