ਸੁਆਦ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਟੇਸਟ ਬੱਡ

ਸੁਆਦ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਧਾਰਨਾ, ਜਾਂ ਗਸਟੇਸ਼ਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Taste or gustation) ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੰਜ ਰਵਾਇਤੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸੁਆਦ ਓਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਸੁਆਦ ਰੀਐਕਟਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਖਿਕ ਗੌਰੀ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਦੇ ਮੁਕੁਲ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਜੀਭ ਤੇ। ਸੁਆਦ, ਗੰਧ (ਜੈਸ਼ਤਾ) ਅਤੇ ਟਰੈਗਲਿਨਲ ਨਰਵ stimulation (ਟੈਕਸਟਚਰ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ) ਦੇ ਨਾਲ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਨਮੂਨੇ (ਸੁਆਦਲੇ ਕੈਲੀਕੁਲੀ) ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੇ ਉਪਰਲੀ ਸਤਹ ਅਤੇ ਐਪੀਗਲਾਟਿਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਸੁਆਦ ਰੀਸੈਪਟਰ ਹਨ। ਸੁਆਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਲਈ ਗਸਟੇਟਰੀ ਕਾਰਟੇਕਸ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

ਜੀਭ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਬਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਪਿਲੈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਪਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਆਦ ਦੀਆਂ ਬਡਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅਪਵਾਦ ਫੈਲਾਫਾਰਮ ਪੈਪਿਲੈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਸਟ ਬਡਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। 2000 ਅਤੇ 5000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਦ ਦੇ ਮੁਕੁਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੀਭ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਛੱਤ, ਪਾਸਾ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ 100 ਸੁਆਦ ਰੀਸੈਪਟਰ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਆਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੰਜ ਸਥਾਪਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਮਿੱਠਾ, ਖੱਟਾ, ਖਾਰਾ, ਕੁੜੱਤਣ, ਅਤੇ ਸੇਵਰੀਨੈਸ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ. ਸੁਆਦ ਦੇ ਮੁਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਣੂਆਂ ਜਾਂ ਆਇਨਾਂ ਨਾਲ ਖੋਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਆਦ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਲ ਪਰਦੇ ਤੇ ਜੀ ਐੱਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਐਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਅਣੂ ਦੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਠੇ, ਸੇਵਰ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਸੁਆਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਰਾ ਅਤੇ ਧਾਤ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਲਕਲੀ ਧਾਤ ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਇਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਹਾਰ ਦੇ ਮੁਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਢਲੇ ਸਵਾਦ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ- ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਗੰਧ, ਨੱਕ ਦੇ ਘੁਰਨੇ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ; ਟੈਕਸਚਰ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਕੈਨੀਸੇਪੈਕਟਰ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਨਸਾਂ, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੇ ਗਏ; ਤਾਪਮਾਨ, ਥੋਰਰਮੇਸੈਸਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕੈਲੇਥੈਸਿਸ ਦੁਆਰਾ "ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ" (ਜਿਵੇਂ ਮੇਨਥੋਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਅਤੇ "ਹੌਟਨੈਸ" (ਤੀਬਰਤਾ)।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਆਦ ਦੋਨੋਂ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਿਸਰਚਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਸਤ ਜਾਂ ਐਪੀਤਿਟਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਿਠਾਸ ਊਰਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁੜੱਤਣ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਜੀਭ ਪੈਪਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਆਮ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਹਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਡਾਈਜੂਸੀਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ: ਕੁਝ ਚੂਹੇ ਸਟਾਰਚ (ਜੋ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ) ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਮਿੱਠੀਪੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਇਨਾ, ਡੌਲਫਿਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੋਇਨਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਮਾਸਕੋਵਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸੁਆਦ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਦ[ਸੋਧੋ]

ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਦੇ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਥੁੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਪਾਚਕ ਪੌਪਿਲ ਉੱਤੇ ਧੋਤੇ ਗਏ ਬੇਸ ਰਸਾਇਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਘੁਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਆਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਸਵਾਦ ਬੱਡ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ 100 ਸੁਆਦ ਰੀਸੈਪਟਰ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

  • ਮਿੱਠਾਸ
  • ਖੱਟਾ
  • ਖਾਰਾ
  • ਕੁੜੱਤਣ
  • ਸਵਾਦ

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਸੀ. 350 ਈ. ਪੂ. ਵਿਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਦ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਨੂੰ ਪੋਸਤੁਲੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।

ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ, ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਹੈਲਿੰਗ ਸਾਇੰਸ, ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਿਠਾਈ, ਖਾਰੇ, ਖੱਟੇ, ਚਮੜੀ, ਕੜਵਾਹਟ ਅਤੇ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੁਆਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਟਸ[ਸੋਧੋ]

ਫੁਟਨੋਟ[ਸੋਧੋ]

a. ^ It has been known for some time that these categories may not be comprehensive. In Guyton's 1976 edition of Textbook of Medical Physiology, he wrote:

On the basis of physiologic studies, there are generally believed to be at least four primary sensations of taste: sour, salty, sweet, and bitter. Yet we know that a person can perceive literally hundreds of different tastes. These are all supposed to be combinations of the four primary sensations...However, there might be other less conspicuous classes or subclasses of primary sensations",[1]

b. ^ Some variation in values is not uncommon between various studies. Such variations may arise from a range of methodological variables, from sampling to analysis and interpretation. In fact there is a "plethora of methods"[2] Indeed, the taste index of 1, assigned to reference substances such as sucrose (for sweetness), hydrochloric acid (for sourness), quinine (for bitterness), and sodium chloride (for saltiness), is itself arbitrary for practical purposes.[3]

Some values, such as those for maltose and glucose, vary little. Others, such as aspartame and sodium saccharin, have much larger variation. Regardless of variation, the perceived intensity of substances relative to each reference substance remains consistent for taste ranking purposes. The indices table for McLaughlin & Margolskee (1994) for example,[4][5] is essentially the same as that of Svrivastava & Rastogi (2003),[6] Guyton & Hall (2006),[3] and Joesten et al. (2007).[7] The rankings are all the same, with any differences, where they exist, being in the values assigned from the studies from which they derive.

As for the assignment of 1 or 100 to the index substances, this makes no difference to the rankings themselves, only to whether the values are displayed as whole numbers or decimal points. Glucose remains about three-quarters as sweet as sucrose whether displayed as 75 or 0.75.

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Guyton, Arthur C. (1976), Textbook of Medical Physiology (5th ed.), Philadelphia: W.B. Saunders, p. 839, ISBN 0-7216-4393-0 
  2. Macbeth, Helen M., ed. (2004), "plethora of methods characterising human taste perception", Researching Food Habits: Methods and Problems, The anthropology of food and nutrition, Vol. 5, New York: Berghahn Books, pp. 87–88, ISBN 1-57181-544-9, https://books.google.com/books?id=ZLQTSqfB5igC&pg=PA88&dq=plethora+methods+bartoshuk&hl=en&ei=8TGQTI_lJ8jCcc3juc8M&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=plethora%20methods%20bartoshuk&f=false, retrieved on 15 ਸਤੰਬਰ 2010=  Paperback ISBN 1-57181-545-7 
  3. 3.0 3.1 Guyton, Arthur C; Hall, John E. (2006), Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology (11th ed.), Philadelphia: Elsevier Saunders, p. 664, ISBN 0-7216-0240-1 International ISBN 0-8089-2317-X 
  4. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named textbookofmedicalphysiology8thed
  5. McLaughlin, Susan, & Margolskee, Rorbert F (November–December 1994), The Sense of Taste American Scientist, 82, pp. 538–545 
  6. Svrivastava, R.C. & Rastogi, R.P (2003), "Relative taste indices of some substances", in ., Transport Mediated by Electrical Interfaces, Studies in interface science, vol.18, Amsterdam, Netherlands: Elsevier Science, ISBN 0-444-51453-8, https://books.google.com/books?id=hIyM_o4YFZ4C&pg=PA274&dq=%22same+concentration+(1M)%22&hl=en&ei=6yqRTIz4Ho-evQOM4dnBCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=%22same%20concentration%20(1M)%22&f=false, retrieved on 12 ਸਤੰਬਰ 2010  Taste indices of table 9, p.274 are select sample taken from table in Guyton's Textbook of Medical Physiology (present in all editions) 
  7. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named JoestenEal2007

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]