ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ
| ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ | |
|---|---|
| ਵੈਦਿਕਮਾਰਗ ਸਥਾਪਨਾਚਾਰੀਆ ਵੇਦਮਾਰਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕਾ। | |
 ਹਰੀਹਰਾ ਦੂਜਾ ਦਾ ਸੋਨਾ ਪਗੋਡਾ | |
| ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਮਰਾਟ | |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | 21 ਜੂਨ 1377[1] – 31 August 1404 |
| ਪੂਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ | ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ |
| ਵਾਰਸ | ਵੀਰੂਪਕਸ਼ ਰਾਏ |
| ਜਨਮ | ਵਿਜੇਨਗਰ, ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ (ਅਜੋਕੇ ਦਿਨ ਹੰਪੀ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ) |
| ਮੌਤ | 31 ਅਗਸਤ 1404[2] ਵਿਜੇਨਗਰ, ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ (ਅਜੋਕੇ ਦਿਨ ਹੰਪੀ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ) |
| ਔਲਾਦ | ਵੀਰੂਪਕਸ਼ ਰਾਏ ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਦੂਜਾ ਦੇਵ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ |
| ਘਰਾਣਾ | ਸੰਗਮ |
| ਪਿਤਾ | ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ |
| ਧਰਮ | ਹਿੰਦੂ |
ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ (ਮੌਤ 31 ਅਗਸਤ 1404) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1377 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ (1404) ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਕਵੀ ਮਧੁਰਾ, ਇੱਕ ਜੈਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਿਕਮਾਰਗ ਸਥਾਪਨਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਵੇਦਮਾਰਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਉਹ 1377 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਕਾ ਰਾਏ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ 1404 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਰਾਏ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ।
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਨੇਲੋਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਤੋਂ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਅਡਾਂਕੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸੈਲਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਚਕੋਂਡਾ ਦੇ ਵੇਲਾਮਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ 1378 ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਆ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਦਾਭੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧਾ ਲਿਆ।
ਹਰੀਹਰ ਦੂਜੇ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੁਣ ਹੰਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਹਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੰਪੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।[3]
ਉਸ ਦਾ ਸੇਨਾਪਤੀ ਇਰੁਗੁੱਪਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਗੁਰੂ, ਸਿੰਹਨੰਦੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੋਮੱਤੇਸ਼ਵਰ (ਬਾਹੂਬਲੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਕੁਮਥੂ-ਜੀਨਨਾਥ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ।[4]
ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਵੋਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਯਦੁਰਾਇਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਵਿੱਖੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Lakshmi, Kumari Jhansi (1958). "The Chronology of the Sangama Dynasty". Proceedings of the Indian History Congress. 21: 290–297. JSTOR 44145214.
- ↑ M. H. RAMA SHARMA (23 October 2016). "Full text of "THE HISTORY OF VIJAYANAGAR EMPIRE VOL.1"". Internet Archive. Retrieved 4 February 2025.
- ↑ "Palace of Vira Harihara". Archived from the original on 21 ਜੂਨ 2010.
- ↑ Sangave 1981, p. 46.
ਸਰੋਤ
[ਸੋਧੋ]- Sangave, Vilas Adinath (1981), The Sacred Shravanabelagola (A Socio-Religious Study) (1st ed.), Bharatiya Jnanpith
- Dr. Suryanath U. Kamat, Concise history of Karnataka, MCC, Bangalore, 2001 (Reprinted 2002)