ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ
ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ | |
|---|---|
| ਜਨਮ | 9 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨਵਸਾਰੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 15 ਜਨਵਰੀ 2012 (ਉਮਰ 98) Vadodara, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਸਿੱਖਿਆ | Sir J. J. School of Art |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਫ਼ੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | ਮਾਨਕਸ਼ਾਹ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ |
| ਬੱਚੇ | ਫ਼ਾਰੂਕ[1] |
ਹੋਮੀ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ (Homai Vyarawalla, 9 ਦਸੰਬਰ 1913 - 15 ਜਨਵਰੀ 2012) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫ਼ੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਲਡਾ (Dalda) ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।[3] 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।[4][5] ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ।[6][7] ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਢੀ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਡੂਡਲਰ ਸਮੀਰ ਕੁਲਾਵੂਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ "ਫਸਟ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਲੈਂਸ" ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
[ਸੋਧੋ]ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਦਸੰਬਰ 1913[2] ਨੂੰ ਨਵਸਾਰੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਸੀ ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[3] ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਨਵਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ। ਬੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੋਮਾਈ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 36 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕਲੌਤੀ ਸੀ।
ਹੋਮਾਈ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਦੋਸਾਭਾਈ ਅਤੇ ਸੂਨਾਭਾਈ ਹਾਥੀਰਾਮ, ਖ਼ੁਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਰੋਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੋਮਾਈ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਨੇ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਮਾਈ ਅਕਸਰ ਘਰ ਬਦਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਮਾੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਮੀਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੋਮਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਲੰਕ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਮਾਈ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
[ਸੋਧੋ]ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਜਮਸ਼ੇਤਜੀ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ।[4] 1970 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਾਪਰਾਜ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।[4][5]
ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਫਾਰੂਕ,[6] ਨਾਲ ਪਿਲਾਨੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ BITS ਪਿਲਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਡੋਦਰਾ (ਪਹਿਲਾਂ ਬੜੌਦਾ) ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।[7] 1989 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ।[8]
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ
[ਸੋਧੋ]6 ਜੁਲਾਈ 2012 - 14 ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੱਕ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਰੂਬਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਕੈਂਡਿਡ: ਦ ਲੈਂਸ ਐਂਡ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1930 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੈਮਰੇ, ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਪਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3]
ਗੂਗਲ ਨੇ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 104ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡੂਡਲ, "ਫਸਟ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਲੈਂਸ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।[8]
ਪੁਰਸਕਾਰ
[ਸੋਧੋ]
1998 ਵਿੱਚ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਪਰਸਨ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਕਰਮੀਆਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[9] 2010 ਵਿੱਚ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।[10][11] ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[12]
ਮੌਤ
[ਸੋਧੋ]ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਇੰਟਰਸਟੀਸ਼ੀਅਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[13]
ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋਆਂ
[ਸੋਧੋ]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Indian Express News Service (16 January 2012). "India's first woman photojournalist, a chronicler of history". indianexpress.
- ↑ Khurana, Ashleshaa (8 August 2010). "DALDA 13 in Focus". The Times of India. Archived from the original on 31 March 2022. Retrieved 16 January 2012.
- ↑ "Homai Vyarawalla: The trailblazer who became India's first woman photojournalist". BBC News. 30 December 2017. Archived from the original on 17 January 2023. Retrieved 28 April 2021.
- ↑ 4.0 4.1 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named:2 - ↑ Cotter, Holland (23 August 2012). "Restrained Chronicler of Tumultuous Times". The New York Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). ISSN 0362-4331. Archived from the original on 20 November 2023. Retrieved 9 December 2017.
- ↑ "India's first woman photojournalist, a chronicler of history". The Indian Express. 16 January 2012. Archived from the original on 4 November 2019. Retrieved 9 December 2017.
- ↑ Bordewekar, Sandhya (15 January 2012). "Homai Vyarawalla: First lady of the lens". India Today. Archived from the original on 16 June 2023. Retrieved 16 September 2017.
- ↑ 8.0 8.1 Sabeena, Gadihoke; Vyarawalla, Homai (2010). India in Focus: Camera Chronicles of Homai Vyarawalla (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). New Delhi: Mapin Publishing. ISBN 978-1935677079. OCLC 868304226. Archived from the original on 20 November 2023. Retrieved 19 November 2023 – via issuu.
- ↑ Pillai, Meena T. (27 November 2014). "The way of the news, in her words". The Hindu. Archived from the original on 28 September 2023. Retrieved 3 May 2019.
- ↑ Prasad, Pallavi (9 December 2018). "Iconic Images By India's 1st Female Photographer, Homai Vyarawalla". The Quint (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 6 July 2022. Retrieved 19 November 2023.
- ↑ "Who was Homai Vyarawalla?". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 9 December 2017. Archived from the original on 20 November 2023. Retrieved 19 November 2023.
- ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named:3 - ↑ "India's first woman photojournalist dead". The Times of India. 16 January 2012. Archived from the original on 5 March 2021. Retrieved 29 September 2020.