ਅਭਿਜੀਤ ਤਾਰਾ
ਅਭਿਜੀਤ ਜਾਂ ਅਭਿਜਿਤ ਜਾਂ ਵੇਗਾ, ਉੱਤਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਲਾਇਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਬੇਅਰ ਨਾਮ α ਲਾਇਰਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ਾ ਲਾਇਰ ਜਾਂ α ਲਾਇਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 25 ਪ੍ਰਕਾਸ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 28ਵਾਂ ਨਛੱਤਰ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਭਿਜੀਤ ਦਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਗਾ 12000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ 13724 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੁਬਾਰਾ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਪਤਨ +84 ਦਰਜੇ 14 ਮਿੰਟ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਛੇ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ। ਵੇਗਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਹਿਲਾ ਤਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਦੂਰੀ ਪੈਰਾਲੈਕਸ ਮਾਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਵੇਗਾ ਨੇ ਫੋਟੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚਮਕ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਸਲਾਈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ UBV ਫੋਟੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਵੇਗਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 2.1 ਗੁਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਮ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਵੇਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀਲੀਅਮ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ। ਵੇਗਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ - ਯਾਨੀ, ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ 'ਤੇ 236 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੈਂਟਰਿਫਿਊਗਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਉੱਭਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਤਾਰੇ ਦੇ ਫੋਟੋਸਫੀਅਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰੁਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਵੇਗਾ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵੇਗਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਮਸਟੇਲਰ ਡਿਸਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੂੜ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਲਬੇ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੁਇਪਰ ਬੈਲਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਧੂੜ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਵੇਗਾ ਵਰਗੇ ਤਾਰੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਮਜ਼ ਵੈਬ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੀਖਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਸਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਤਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨੈਪਚਿਊਨ-ਪੁੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਾਮਕਰਨ
[ਸੋਧੋ]α Lyrae ( ਲਾਤੀਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ਾ Lyrae ) ਤਾਰੇ ਦਾ ਬੇਅਰ ਨਾਮ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਮ Vega (ਪਹਿਲਾਂ Wega ) ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ wāqi' ( ਅਰਬੀ : واعق ) ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਡਿੱਗਣਾ" ਜਾਂ "ਲੈਂਡਿੰਗ", ਵਾਕੰਸ਼ an-nasr al-wāqi' ( ਅਰਬੀ : النّسر الْواقع ), "ਡਿੱਗਦਾ ਈਗਲ" ਦੁਆਰਾ। 2016 ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਯੂਨੀਅਨ (IAU) ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਰਾ ਨਾਮਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ (WGSN) ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। WGSN ਦੇ ਜੁਲਾਈ 2016 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ WGSN ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਾਰੇ ਲਈ ਵੇਗਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਤਾਰਾ ਨਾਮਾਂ ਦੇ IAU ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਭਿਜੀਤ ਹੈ।