ਐਡਵਰਡ ਜੇਨਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਐਡਵਰਡ ਜੈਨਰ
Edward Jenner. Oil painting. Wellcome V0023503.jpg
ਐਡਵਰਡ ਜੇਨੇਰ ਦੀ ਆਇਲ ਪੇਟਿੰਗ
ਜਨਮ 17 May 1749
ਮੌਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1823(1823-01-26) (ਉਮਰ 73)
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੇਚਕ ਵੈਕਸੀਨ

ਐਡਵਰਡ ਜੇਨੇਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Edward Jenner), (17 ਮਈ 1749 - 26 ਜਨਵਰੀ 1823) ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਚੇਚਕ ਦੇ ਟੀਕੇ ਦਾ ਖੋਜੀ ਸੀ।[1][2] ਸ਼ਬਦ "ਵੈਕਸੀਨ" ਅਤੇ "ਟੀਕਾਕਰਣ" ਵੇਰੀਓਲਾਨੇ ਵੈਕਸੀਨਾ (ਗਊ ਦੇ ਪੌਕਸ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਨਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਓ ਪੌਕਸ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ। ਉਸ ਨੇ 1796 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਕਸੋਲਾ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਬੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜੋ ਕਿ ਕਾਓ ਪੋਕਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਚੇਚਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਚਕ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।[3]

ਜਨੇਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਇਮੂਨੀਓਲੋਜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4] ਜੇਨਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਚੇਚਕਤਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਗ ਵਧੇਰੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। 1821 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਦਾ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਆਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜ਼ੂਲੌਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਇਕ ਮੈਂਬਰ, ਉਹ ਕੋਕੂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਸਿੱਧਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ, ਜੇਨੇਰ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 100 ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਐਡਵਰੋਨ ਐਂਥਨੀ ਜੇਨੇਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਈ 1749 (6 ਮਈ ਨੂੰ ਓਲਡ ਸ਼ੈਲੀ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅੱਠਵਾਂ ਨੌਕਰਾਊਂਡ ਸੀ, ਬਰੂਲੀ, ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਣਯੋਗ ਸਟੀਫਨ ਜੇਨੇਰ, ਬਰਕਲੇ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਨੇਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ।

ਉਹ ਵੌਟਨ-ਅੰਡਰ-ਐਜ ਅਤੇ ਸਿਰੇਂਸਟਰ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਚੇਚਕ ਲਈ ਇਨੋਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਸਿਹਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਈ ਚੈਨਿੰਗ ਸੌਡਬਰੀ, ਸਾਊਥ ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਸਰਜਨ ਡੈਨੀਅਲ ਲੁਡਲੋਵ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਜਨ ਬਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।[5]

1770 ਵਿੱਚ, ਜੈਨਰ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਰਜਨ ਜੌਨ ਹੰਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਵਿਲੀਅਮ ਔਸਲਰ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੰਟਰ ਨੇ ਜੇਨੇਰ ਵਿਲਿਅਮ ਹਾਰਮੈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਡੀਕਲ ਚੱਕਰਾਂ (ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁਣ) ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ, "ਸੋਚੋ ਨਾ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।"[6]

ਹੰਟਰ ਜੈਨਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। 1773 ਤਕ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ, ਜੇਨੇਰ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਸਮਰਪਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੈਮਲੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਰਜਨ ਬਣ ਗਿਆ।

30 ਦਸੰਬਰ 1802 ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਲਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ - # 449। 1812-1813 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਰਾਇਲ ਬਰਕਲੇ ਲੌਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[7]

ਜੈੱਨਰ ਨੇ ਮਾਰਚ 1788 ਵਿਚ ਕੈਥਰੀਨ ਕਿੰਗਸੋਟ (ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ 1815 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ਼ਿਆ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤ ਗੁਬਾਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਨਨਰ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਗੁਬਾਰਾ ਐਂਥਨੀ ਕਿੰਗਸੋਟ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਕਿੰਗਸੋਟ ਪਾਰਕ, ​​ਗੌਂਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਕੈਥਰੀਨ ਸੀ।[8]

ਉਸਨੇ 1792 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਐਨਜਾਈਨਾ ਪੈਕਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਬਰਡਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਨਰੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।"[9]

ਵਿਰਾਸਤ[ਸੋਧੋ]

1979 ਵਿਚ, ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੇ ਚੇਚਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।[10]

ਇਹ ਸੰਗਠਤ ਜਨ ਸਿਹਤ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਗ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਜ਼ ਨਮੂਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਐਟਲਾਂਟਾ ਵਿਚ ਰੋਗ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕੋਲੋਸਟੋਵ, ਨੋਵੋਸੀਿਬਿਰਸਸਕ ਓਬਲਾਸਟ, ਰੂਸ ਵਿਚ ਵਾਈਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵੈਕਟਸਰ ਦੇ ਰਾਜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਹਨ।[11]

ਜੇਨਨਰ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨੇ ਇਮੂਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਜੇਨੇਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧੀਨ 100 ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟੈਨਜ਼ ਦੀ ਬੀਬੀਸੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਮਾ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੇਨੇਰ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਨਨਰ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿ ਵਾਕਿੰਗ ਡੇਡ' ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। "TS-19" ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੀ ਡੀ ਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਐਡਵਿਨ ਜੇਨਨਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[12]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Stefan Riedel, MD (January 2005). "Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination". Proceedings (Baylor University. Medical Center). Baylor University Medical Center. 18 (1): 21–25. PMC 1200696Freely accessible. PMID 16200144. doi:10.1080/08998280.2005.11928028. 
  2. Baxby, Derrick. "Jenner, Edward (1749–1823)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 14 February 2014. 
  3. Baxby, Derrick (1999). "Edward Jenner's Inquiry; a bicentenary analysis". Vaccine. 17 (4): 301–7. PMID 9987167. doi:10.1016/s0264-410x(98)00207-2. 
  4. "How did Edward Jenner test his smallpox vaccine?". Telegraph. Retrieved 2 December 2017
  5. "About Edward Jenner". The Jenner Institute. Retrieved 12 January 2013. 
  6. "Young Edward Jenner, Born in Berkeley". Edward Jenner Museum. Archived from the original on 14 September 2012. Retrieved 4 September 2012. 
  7. "Edward Jenner biography". Grand Lodge of British Columbia and Yukon A.F. & A. M. Retrieved 22 August 2016
  8. Richard B. Fisher, Edward Jenner (Andre Deutsch, 1991) 40–42
  9. Valentin Fuster, Eric J. Topol, Elizabeth G. Nabel (2005). "Atherothrombosis and Coronary Artery Disease". p. 8. Lippincott Williams & Wilkins
  10. World Health Organization (2001). "Smallpox". 
  11. "Forgotten smallpox vials found in cardboard box at Maryland laboratory". The Guardian. Retrieved 19 October 2016
  12. http://www.imdb.com/character/ch0233292/?ref_=nm_flmg_act_11