ਕਾਂਸਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਆਰਟੀਮਿਸਨ ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਪੋਸਾਈਡੋਨ ਜਾਂ ਜ਼ਿਊਸ, ਸੀ. 460 ਬੀ.ਸੀ.। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਐਥਿਨਜ਼ 1928 ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਆਰਟਿਸਮਿਸਿਅਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਚਨਾ ਲੱਭੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 2 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।
9 ਵੀਂ ਅਤੇ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚਕਾਰਾਲੇ ਸਮੇਂ ਕਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹਿਰਨ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਸੋਫੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਬਲਗਾਰੀਆ
ਚੀਨੀ ਰੀਤੀ ਦਾ ਕਾਂਸੀ, ਡਿੰਗ ਫਾਰਮ, ਪੱਛਮੀ ਝੌਹ (1046-771 ਈ. ਬੀ.)

ਕਾਂਸਾ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 12% ਟੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਮੀਨੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਜ, ਨਿਕੋਲ ਜਾਂ ਜਸ) ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੈਰ-ਧਾਤਾਂ ਜਾਂ ਮੈਟਾਲੋਇਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਸੈਨਿਕ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਜਾਂ ਸਿਲਿਕਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਅਲੌਇਸਿਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੱਲੇ ਤਾਈਂ ਨਾਲੋਂ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗੀ ਸੰਪਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਠੋਰਤਾ, ਲਚਕੀਲੇਪਨ ਜਾਂ ਕਾਢ ਪਾਉਣ ਯੋਗਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਸਾ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਸਤ ਮੋਟਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਅਤੇ ਚੀਨ[1] ਵਿੱਚ 2,000 ਮੀਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਂਸਾ ਯੁਗ ਮਗਰੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਉਮਰ 1300 ਬੀ ਸੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਪਗ 500 ਬੀ ਸੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਿੱਤਲ (ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਜਸ) ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧੇਰੇ ਸੰਮਲਿਤ ਸ਼ਬਦ "ਪਿੱਤਲ ਅਲਾਇ"[2], 'ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਪਿੱਤਲ (1730-40) ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਂਸੀ (1511) ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਦ ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਨਜ਼ੋ "ਘੰਟੀ ਦੀ ਧਾਤ, ਪਿੱਤਲ" (13 ਵੀਂ ਸਦੀ) (ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਨਜੀਅਮ)

  • ਬ੍ਰੈਨਸ਼ਨ, ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ( ਪੂਰਬੀ ਰੋਮ ਸਮਰਾਜ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀ) ਯੂਨਾਨੀ ਬਰੋਨਟੈਸੀਸਨ (11 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਤੋਂ ਬੈਕ-ਗਠਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਬਰੈਂਟਸਸਨ 'ਬ੍ਰਿੰਡੀਸੀ' ਤੋਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ[3][4] ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
  • ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਿਰਿੰਜ, ਬਿਰੰਜ (برنج) "ਪਿੱਤਲ" (ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਨਜ), ਪੈਰਿੰਗ (ਪੇਅਰਨਗ) "ਤੌਪਲ" ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਬ-ਕਰੋਨੋਨੀ ਪਰਾਇਨਾਕ "ਪਿੱਤਲ"[5], ਜੌਰਜੀਅਨ ਬ੍ਰਿਨੋਆਓ "ਕਾਂਸੀ", ਆਰਮੀਨੀਅਨ ਪ੍ਲਿੰਜ " ਤਾਂਬਾ[6]". ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਆਧੁਨਿਕ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਕਾਂਸਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਾਂਸੇ ਦੀ ਖੋਲ ਵਾਲੇ ਧੁਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਂਸਾ ਧਾਤੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੰਢਣਸਾਰ ਸੀ। ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਸੰਦ, ਹਥਿਆਰ, ਬਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਜਾਵਟੀ ਟਾਇਲਜ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਤੌਹੜੇ ("ਚਾਲਕੋਲੀਥ") ਪੂਰਵਕਤਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਸੇ ਅਤੇ ਆਰਸੈਨਿਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਰਸੈਨਿਕ[7] (ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ) ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਅਤੇ ਤੌਬਾ ਅਤੇ ਆਰਸੈਨਿਕ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ 5 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ. ਪੂ[8]. ਤਕ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਟੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਤੀਸਰੇ[9] ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗੈਰ-ਤੌਹਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Robert L. Thorp, China in the Early Bronze Age: Shang Civilization, University of Pennsylvania Press (2013).
  2. "British Museum, "Scope Note" for "copper alloy"". British Museum. Archived from the original on 18 August 2014. Retrieved 14 September 2014. 
  3. Henry and Renée Kahane, "Byzantium's Impact on the West: The Linguistic Evidence", Illinois Classical Studies 06 (2) 1981, p. 395.
  4. Originally M.P.E. Berthelot, "Sur le nom du bronze chez les alchimistes grecs", in Revue archéologique, 1888, pp. 294–8.
  5. Wolfgang Pfeifer, ed., Etymologisches Wörterbuch des Deutschen, s.v. "Bronze" (Munich: Deutscher Taschenbucher Vertrag, 2005).
  6. Originally Karl Lokotsch, Etymologisches Wörterbuch der europäischen Wörter orientalischen Ursprungs. (Heidelberg: Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung, 1927), p. 1657.
  7. Tylecote, R. F. (1992). A History of Metallurgy, Second Edition. London: Maney Publishing, for the Institute of Materials. ISBN 1-902653-79-3. Archived from the original on 2015-04-02. 
  8. Thornton, C.; Lamberg-Karlovsky, C.C.; Liezers, M.; Young, S.M.M. (2002). "On pins and needles: tracing the evolution of copper-based alloying at Tepe Yahya, Iran, via ICP-MS analysis of Common-place items.". Journal of Archaeological Science. 29 (12): 1451–1460. doi:10.1006/jasc.2002.0809. 
  9. Kaufman, Brett. "Metallurgy and Archaeological Change in the Ancient Near East". Backdirt: Annual Review. 2011: 86. 
  1. Radivojević, Miljana; Rehren, Thilo (December 2013). "Tainted ores and the rise of tin bronzes in Eurasia, c. 6500 years ago". Antiquity Publications Ltd. Archived from the original on 2014-02-05.