ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਪੁਰੀਆ
ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ 1753 ਤੋਂ 1795 ਤੱਕ ਸਿੰਘਪੁਰੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮੁਖੀ ਸੀ,[1] ਜਿਸਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਫੈਲਾਇਆ।[2] ਉਸਦੀਆਂ 'ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ' ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ, ਨੂਰਪੁਰ, ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ, ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਭਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3] ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘਪੁਰੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ।[4]
ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
[ਸੋਧੋ]1759 ਵਿੱਚ, ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੀਵਾਨ ਭੀਸ਼ਮਬਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ, ਮਹੰਗਰਵਾਲ, ਲਾਂਬੜਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਪਠਾਣ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈਬਤਪੁਰ ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸੰਨ 1764 ਵਿਚ, ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਜਿੱਤ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਭਰਤਗੜ੍ਹ, ਭਰੇਲੀ, ਚੂਨੇ ਮਾਛਲੀ, ਘਨੌਲੀ, ਝੁੰਗਾ, ਕੰਧੌਲਾ ਅਤੇ ਮਨੌਲੀ, ਡੇਢ ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਚ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸਿੱਖ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਦਸੰਬਰ 1766 ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅੱਬੂ ਦੇ ਨਾਲ, 6000 ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਰਾਨੀ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਰਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 15 ਜਨਵਰੀ 1767 ਨੂੰ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲੇ ਇਰਾਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਛੱਤ ਅਤੇ ਬਨੂੜ ਨੂੰ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਨਵਾਬ ਤੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਨੂੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਰੂਪੜ ਦੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸ ਪਿੰਡ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਗਣੇ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਦੋ ਪਰਗਣੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਲੇਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਚੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕਟੜਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ
[ਸੋਧੋ]1795 ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Kakshi, S. R.; Rashmi Pathak (2007). Punjab Through the Ages. Sarup & Sons. p. 134. ISBN 978-81-7625-738-1.
- ↑ Chhabra, G. S. (1960). The advanced study in history of the Punjab, Volume 1. Sharanjit. p. 494. OCLC 9369401.
- ↑ Latif, Muhammad (1964). History of the Panjáb from the remotest antiquity to the present time. Eurasia Publishing House. p. 323. OCLC 936342.
- ↑ Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 113.