ਡੋਮਿਟੀਅਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਡੋਮਿਟੀਅਨ
Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG
ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਡੋਮੀਟੀਅਨ
ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ
ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ 14 September, 81– 18 September, 96
ਪੂਰਾ ਨਾਂ
ਟਾਈਟਸ ਫਲੇਵੀਅਸ ਡੋਮਿਟੀਅਨਸ

ਡੋਮਿਟੀਅਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Domitian; 24 ਅਕਤੂਬਰ, 51 - 18 ਸਤੰਬਰ, 96 ਈ.) ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਹ ਟਾਈਟਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਵੈਸਪੇਸੀਅਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਹ ਫਲੇਵੀਅਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਟਕਰਾਅ ਦਿੱਤੇ।[1]

ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਟੋਰੀਅਨ ਗਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਰਾਜ ਟਾਈਬੀਰੀਅਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਡੋਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਾ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਕੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ, ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਟਾਕਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਰੋਮ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੁੱਧ ਲੜੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਐਗਰੀਲੋਡਾ ਨੇ ਕੈਲੇਡੋਨਿਆ (ਸਕੌਟਲਡ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੈਸੀਆ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਡੋਮਿਟੀਅਨ, ਰਾਜਾ ਡੇਸੇਬਲਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਗੁਸਸ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਰੋਮੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ, ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਸੈਂਸਰ ਨਾਮਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਡੌਮਿਟੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਰੋਮਨ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਮਾਂ 96 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਰਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਗਲੀ ਗੱਦੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਨੂੰ ਰੋਮੀ ਸੀਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਰਥ ਸਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੀਨੇਟੋਰੀਅਲ ਲੇਖਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਸੀਟਸ, ਪਲੀਨੀ ਦੀ ਯੂਅਰਜਰ, ਅਤੇ ਸਯੂਟੋਨੀਅਸ ਨੇ ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਸੋਧਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ, ਪਰ ਕੁਸ਼ਲ ਓਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਸਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਦੂਸਰੀ ਸਦੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਹੱਤਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ 18 ਸਤੰਬਰ 96 ਨੂੰ ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[2]

ਸਾਓਟੋਨਿਅਸ ਦੁਆਰਾ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੇ ਚੈਂਬਰਲਿਨ ਪੇਰਨੀਅਇਜ਼ ਨੇ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਇਪਪਰੋਦਿਤਸ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ।[3]

ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮੈਕਸਿਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਫਲਾਵੀਆ ਡੋਮੇਟੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸਟੀਫਨਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[4]

ਸਯੂਟੋਨੀਅਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਕਮੀਆਂ ਨੇ ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਤਲ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਨਰਵਾ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜੁਉਪੀਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਹੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਡੋਮਿਟੀਅਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦਿਨ, ਡੋਮੀਟੀਅਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਨੌਕਰ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਪਲੌਟਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਾਮ ਪਾ ਕੇ ਸਮਰਾਟ ਕੁਝ ਹੁਕਮਾਂ' ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੈਸਕ 'ਤੇ ਗਏ। ਸਟੀਫਨਸ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਛੁਪਾ ਕੇ ਚਾਕੂ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਪੱਟੀ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਸੀ।[5]

ਡੋਮੇਟੀਅਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਝੰਡੇ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਰਸ ਫੀਲਿਸ ਨੇ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਰਾਖ ਫਲਾਵੀਅਨ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਣਜੀ, ਜੂਲੀਆ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਉਹ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੁਪਿਹਰ ਨੂੰ ਆਈ ਸੀ।[6]

ਨੋਟ[ਸੋਧੋ]

  1. In Classical Latin, Domitian's name would be inscribed as TITVS FLAVIVS CAESAR DOMITIANVS AVGVSTVS.
  2. Jones (1992), p. 193
  3. Grainger (2003), p. 16
  4. Grainger (2003), p. 19
  5. Suetonius, "Life of Domitian" 15
  6. Jones (1992), p. 38