ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਦਾਗਦੂਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਗਣਪਤੀ ਮੰਦਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ

ਦਾਗਦੁਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਗਣਪਤੀ ਮੰਦਰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।[1][2] ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ ਦਸ-ਦਿਨਾ ਗਣੇਸ਼ਉਤਸਵ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।[3] ਮੁੱਖ ਗਣੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਦਾ 10 million (US$1,30,000) ਦੀ ਰਕਮ ਲਈ ਬੀਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[4] ਇਹ ਮੰਦਰ 130 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਣਪਤੀ ਦੇ 125 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ[5]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਦਗਦੁਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਦੱਤਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ "ਦਗਦੂਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਸਵੀਟਸ" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮਿਠਾਈ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। 1800 ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲੇਗ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।[6]

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦਗਦੂਸ਼ੇਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਗੋਵਿੰਦਸ਼ੇਠ (ਜਨਮ 1865) ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ 9 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦਸ਼ੇਠ ਦਾ ਜਨਮ 1891 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਗਣੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਪਹਿਲੀ ਮੂਰਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਆਕਰਾ ਮਾਰੂਤੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਆਦਮੀ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਗੋਬਾ ਦਾਦਾ ਤਾਲੀਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲੀਮ ਦਾਗਦੂਸ਼ੇਠ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਟ੍ਰੇਨਰ ਵੀ ਸੀ। ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਚੌਕ (ਖੇਤਰ) ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਵਿੰਦ ਹਲਵਾਈ ਚੌਂਕ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਵਿੰਦਸ਼ੇਠ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਉਤਸਵ, ਦੱਤ ਜੈਅੰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਡਗਦੂਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਸੰਸਥਾਨ ਦੱਤ ਮੰਦਰ ਟਰੱਸਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੋਡ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਡਗਦੂਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1943 ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦਸ਼ੇਠ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇ ਗੋਵਿੰਦਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਤੀਜੀ ਗਣੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵਸਾਚਾ ਗਣਪਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦਗਦੂਸ਼ੇਠ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁਗ-ਨਿਰਮਾਣ ਘਟਨਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।[7]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Zore, Prasanna D (1997). "Pune's Dagedu Sheth Halwai dresses up for Ganeshotsva". Rediff. Retrieved 4 December 2008.
  2. Zelliot, Eleanor; Maxine Berntsen (1988). The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra. SUNY Press. p. 104. ISBN 978-0-88706-664-1.
  3. Rabade, Parag (9 July 2007). "Pune leads the community". Deccan Herald. Archived from the original on 21 November 2008. Retrieved 4 December 2008.
  4. "Ganesh clears obstacles for women reciting Atharvasheersha". Hindustan Times. 4 September 2008. Archived from the original on 31 May 2012. Retrieved 5 December 2008.
  5. "Dagdusheth Ganpati" (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Archived from the original on 25 November 2002.
  6. Sengar, Resham (4 September 2019). "125 years ago, a halwai made this famous Ganpati temple in Pune". Times of India. Retrieved 31 October 2022.
  7. Rashid, Atikh (4 September 2022). "Know Your City: Dagadusheth Halwai, the wrestler-trader behind Pune's most popular Ganpati temple". Indian Express. Retrieved 31 October 2022.