ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਰਾਇਸਟਿੰਗ, ਬਾਵੇਰੀਆ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸੰਚਾਰ ਸਹੂਲਤ ਵਿਖੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਟਾਂ ਦੇ ਓਪਟੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤੋਂ ਵਿਜ਼ੁਅਲਈਜ਼ਸ਼ਨ 

ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ (ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਚਿੰਨਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ, ਸੁਨੇਹੇ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਲਿਖਤਾਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਵਾਇਰ, ਰੇਡੀਓ, ਆਪਟੀਕਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕਸ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[1][2] ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੰਚਾਰ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਮੀਡੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਬਲਾਂ, ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[3][4][5][6][7][8] ਅਜਿਹੇ ਸੰਚਾਰ ਰਸਤੇ ਅਕਸਰ ਸੰਚਾਰ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਲਟੀਪਲੈਕਸਿੰਗ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ communicatio ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।[9]

ਇੱਕ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖ ਸੰਕੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਕਨ, ਸਮੋਕ ਸਿਗਨਲ, ਸੇਮਾਫੋਰ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਸਿਗਨਲ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਆਪਟੀਕਲ ਹੈਲੀਓਗ੍ਰਾਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[10] ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਲੰਬੇ ਦੂਰੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਡਡ ਡਰੱਮਬੀਟਸ, ਫੂਕ ਮਾਰ ਸਿੰਗ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਸੀਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਆਡੀਓ ਸੁਨੇਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ 20 ਵੀਂ ਅਤੇ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਕਨੀਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਨੈਟਵਰਕ, ਰੇਡੀਓ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ, ਫਾਈਬਰ ਔਪਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੌਨੀ (ਜਿਸ ਨੇ 1909 ਵਿਚ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਰੇਡੀਓ ਸੰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜੇ ਸੀ ਬੋਸ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਤਾਰ ਸੰਚਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਵ੍ਹੀਟਸਟੋਨ ਅਤੇ ਸੈਮੂਏਲ ਮੋਰਸ (ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗਰਾਹਮ ਬੈੱਲ (ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ), ਐਡਵਿਨ ਆਰਮਸਟਰੌਂਗ ਅਤੇ ਲੀ ਡੀ ਫੋਰੈਸਟ (ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਖੋਜੀ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਕੇ. ਜ਼ਿਓਰੀਕਿਨ, ਜੌਨ ਲੋਗੀ ਬੈਰਡ ਅਤੇ ਫੀਲੋ ਫਾਰਨਸਵਰਥ (ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੋਜਕਾਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਗਰੀਕ ਅਗੇਤਰ ਟੈਲੀ (τηλε), ਭਾਵ ਦੂਰ,[11] ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ communicare, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਲਿਖਤੀ ਵਰਤੋਂ 1904 ਵਿਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਐਡੁਆਰਡ ਅਸਟੁਨੀਏ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[12][13] 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਫ੍ਰੈਂਚ comunicacion (ਕਮਿਊਨੀਸੀਸ਼ਨ) (14 ਸੀ., ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਤੋਂ ਲਾਤੀਨੀ communicationem (ਨੌਮੀਨੇਟਿਵ communicatio) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।[14]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਬੀਕਨ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ[ਸੋਧੋ]

A replica of one of Chappe's semaphore towers

ਪਾਲਤੂ ਕਬੂਤਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬੂਤਰ ਡਾਕ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਫਰੰਟੀਨਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਗੌਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।[15] ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੇ।[16] ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਡੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਵਾ ਅਤੇ ਸੁਮਾਟਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1849 ਵਿੱਚ, ਪਾਲ ਜੂਲੀਅਸ ਰਊਟਰ ਨੇ ਆਚੇਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸਟਾਕ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਜੋ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਐਨੇ ਨੂੰ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਲਿੰਕ ਵਿੱਚ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।[17]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Article 1.3", ITU Radio Regulations, International Telecommunication Union, 2012 
  2. Constitution and Convention of the International Telecommunication Union, Annex (Geneva, 1992)
  3. "Definition of telecommunication". Yahoo. Retrieved 28 February 2013. 
  4. "Telecommunication". Collins English Dictionary. Retrieved 28 February 2013. 
  5. "Telecommunication". Vocabulary.com. Retrieved 28 February 2013. 
  6. "Telecommunication". Merriam-Webster Dictionary. Retrieved 28 February 2013. 
  7. "Telecommunication". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. Retrieved 28 February 2013. 
  8. "Telecommunication". Dictionary.com. Retrieved 28 February 2013. 
  9. Huurdeman, Anton A. (2003-07-31). The Worldwide History of Telecommunications (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). John Wiley & Sons. ISBN 9780471205050. 
  10. Websters definition: "2) technology that deals with telecommunication —usually used in plural"; Concise Encyclopedia definition: "Communication n parties at a distance from one another...."; and the Online Etymology Dictionary: "telecommunication (n.) 1932, from French télécommunication (see tele- + communication)."; and: " 1930s: from French télécommunication, from télé- 'at a distance' + communication 'communication' ", Oxford online.
  11. "Online Etymology Dictionary". 
  12. Jean-Marie Dilhac, From tele-communicare to Telecommunications, 2004.
  13. Telecommunication, tele- and communication, New Oxford American Dictionary (2nd edition), 2005.
  14. "Online Etymology Dictionary". 
  15. Levi, Wendell (1977). The Pigeon. Sumter, S.C.: Levi Publishing Co, Inc. ISBN 0853900132. 
  16. Blechman, Andrew (2007). Pigeons-The fascinating saga of the world's most revered and reviled bird. St Lucia, Queensland: University of Queensland Press. ISBN 9780702236419. 
  17. "Chronology: Reuters, from pigeons to multimedia merger" (Web article). Reuters. Retrieved 2008-02-21.