ਪੜ੍ਹਨਾ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ)

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਪੜ੍ਹਨਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ "ਬੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ" ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ, ਰਵੱਈਏ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੁਧਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਸ਼ਗਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਹੱਟ ਕੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਅਣਜਾਣ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਆਪ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [1] ਪਾਠਕ ਡੀਕੋਡਿੰਗ (ਸੰਕੇਤਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਤਰਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਉਣ) ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਅਗਿਆਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਸੁਰਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਜਾਂ ਸਕੀਮਾ (ਸਕੀਮਾਟਾ ਥਿਊਰੀ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂਭਾਸ਼ਣ ਅਧਾਰਤ ਲਿਖਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ-ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਸੰਕੇਤ। ਸਾਂਝਾ ਲਿੰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਸੰਕੇਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰੇਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। 

ਅਵਲੋਕਨ[ਸੋਧੋ]

ਵਲੰਟੀਅਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਫੋਟੋ

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਸਿਆਹੀ ਜਾਂ ਟੋਨਰ ਨਾਲ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਤਾਬ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਲੀਫ਼ਲੈਟ, ਜਾਂ ਨੋਟਬੁੱਕ, ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀਆਂ ਡਿਸਪੈਂਸਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਜਾਂ ਈ-ਪਾਠਕ ਵਰਗੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਫਾਈਟ ਪੈਨਸਿਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਸਤੂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠ ਆਬਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਫਾਫੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪਤਾ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਬਾਰੇ ਉਤਪਾਦ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਂ ਸੜਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਟੈਕਸਟ। ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਇੱਕ ਕੰਧ ਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੰਧ ਜਾਂ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਾਠ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪ੍ਰਿੰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਠ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਿਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ, ਜਾਂ ਧਾਤ ਵਿਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਦਾਇਤਾਂ ਇੱਕ ਘਰ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਹਾਉਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਰਿਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। 

ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ (ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ, ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਟਰਨ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ) ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੀਆ ਟਕਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਫੌਂਟ ਸਾਈਜ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਸਕਰੋਲਿੰਗ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਠ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਈਨ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। [2][3][4] ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੂਲ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਅੱਖ ਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਟਿੱਕਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝਪਕਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਟਿੱਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾਈ ਬਾਕਾਇਦਗੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. De Certeau, Michel. "Reading as Poaching." The Practice of Everyday Life. Trans. Steven F. Rendall. Berkeley: University of California Press, 1984. 165-176.
  2. Cornelissen PL, Kringelbach ML, Ellis AW, Whitney C, Holiday IE, Hansen PC; Kringelbach; Ellis; Whitney; Holliday; Hansen (2009). Aleman, André, ed. "Activation of the left inferior frontal gyrus in the first 200 ms of reading: evidence from magnetoencephalography (MEG)". PLoS ONE. 4 (4): e5359. Bibcode:2009PLoSO...4.5359C. PMC 2671164Freely accessible. PMID 19396362. doi:10.1371/journal.pone.0005359.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
  3. Wheat KL, Cornelissen PL, Frost SJ, Hansen PC; Cornelissen; Frost; Hansen (April 2010). "During visual word recognition, phonology is accessed within 100 ms and may be mediated by a speech production code: evidence from magnetoencephalography". Journal of Neuroscience. 30 (15): 5229–33. PMC 3419470Freely accessible. PMID 20392945. doi:10.1523/JNEUROSCI.4448-09.2010.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
  4. Nation K (December 2009). "Form-meaning links in the development of visual word recognition". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences. 364 (1536): 3665–74. PMC 2846312Freely accessible. PMID 19933139. doi:10.1098/rstb.2009.0119.