ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
923 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ( ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਲਿਆਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ) ਚੀਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਕਸ਼ਾ

ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ (五代十国, 五代十國, ਵੁਦਾਈ ਸ਼ੀਗੁਓ, Five Dynasties and Ten Kingdoms ) ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨ ੯੦੭ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ੯੭੯ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ । ਇਹ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਭਰਣ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ । ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਦੇ - ਬਾਅਦ - ਇੱਕ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ । ਚੀਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ , ੧੨ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਵਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ੧੦ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਇਸਲਈ ਇਹ ਕਾਲ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਚੂਰਿਆ - ਮੰਗੋਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ।

ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ [ਸੋਧੋ]

ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤਾ ਕਾਲ ਇਹ ਸਨ :

  • ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਲਿਆਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後梁 , Later Liang Dynasty ) , ੯੦੭ - ੯੨੩ ਈਸਵੀ 
  • ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後唐 , Later Tang Dynasty ) , ੯੨੩ - ੯੩੬ ਈਸਵੀ 
  • ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後晉 , Later Jin Dynasty ) , ੯੩੬ - ੯੪੭ ਈਸਵੀ 
  • ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後漢 , Later Han Dyansty ) , ੯੪੭ - ੯੫੧ ਈਸਵੀ ( ਜੇਕਰ ਉੱਤਰੀ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ੯੭੯ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ) 
  • ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後周 , Later Zhou Dynasty ) , ੯੫੧ - ੯੬੦ ਈਸਵੀ

ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹਿਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ : ਵੂ ( ੯੦੭ - ੯੭੮ ਈ ) , ਮੀਨ ( ੯੦੯ - ੯੪੫ ਈ ) , ਚੂ ( ੯੦੭ - ੯੫੧ ਈ ) , ਦੱਖਣ ਹਾਨ ( ੯੧੭ - ੯੭੧ ਈ ) , ਪੂਰਵਕਾਲੀਨ ਸ਼ੂ ( ੯੦੭ - ੯੨੫ ਈ ) , ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਸ਼ੂ ( ੯੩੪ - ੯੬੫ ਈ ) , ਜਿੰਗਨਾਨ ( ੯੨੪ - ੯੬੩ ਈ ) , ਦੱਖਣੀ ਤਾਂਗ ( ੯੩੭ - ੯੭੫ ਈ ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਾਨ ( ੯੫੧ - ੯੭੯ ਈ ) ।

ਵਿਵਰਨ[ਸੋਧੋ]

ਤੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਜਿਏਦੂਸ਼ੀ ( 節度使 , jiedushi ) ਨਾਮਕ ਖੇਤਰੀ ਫੌਜੀ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੁਆਂਗ ਚਾਓ ( 黃巢 , Huang Chao ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਨੇ ਤੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਸਾਮਰਾਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਲੱਗਭੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਗਏ ।[1] ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ । ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਝਗੜੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ । ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰਤਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੇ ਵੀ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ । ਸੰਨ ੯੬੦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣੇ ਦੀ ਠਾਨੀ । ਇੱਕ - ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਜਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਨ ੯੭੮ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ । [2]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ [ਸੋਧੋ]

  1. China: a cultural and historical dictionary, Michael Dillon, Psychology Press, 1998, ISBN 978-0-7007-0439-2, ... After the suppression of Huang Chao's rebellion in 884 the court had no more authority ...
  2. Atlas of world history, Patrick Karl O'Brien, Oxford University Press, 2002, ISBN 978-0-19-521921-0, ... This period of disunity, known as the Ten Kingdoms and Five Dynasties, was ended in 960 by the general Zhao Kuangyin, who brought China under the control of the Song dynasty and reigned as Emperor Taizu ...