ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਲੈਂਗ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਫ੍ਰੀਡਰਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਐਂਟਨ "ਫ੍ਰਿਟਜ਼" ਲੈਂਗ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Fritz Lang; 5 ਦਸੰਬਰ, 1890 - 2 ਅਗਸਤ, 1976) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਆ-ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਾਈਟਰ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।[1] ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਿਜ਼ਮ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮੀਗ੍ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ "ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੇਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ।[2] ਲੈਂਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਾਊਂਡਬ੍ਰੈਕਿੰਗ ਫਿਊਚਰਿਸਟ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ (1927) ਅਤੇ ਇਮਪ੍ਰੈਸਿਵ ਐਮ (1931) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨੋਰ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਕੈਰੀਅਰ (1936–1957)[ਸੋਧੋ]

ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ, ਲੈਂਗ ਨੇ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ. ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਫਿਊਰੀ (1936) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੈਂਸਰ ਟਰੇਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਗਲਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਲੀਚ ਭੀੜ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲਾਂਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਨਸਲਵਾਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।[3][4] ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਚਟ ਅਤੇ ਹੈਨਜ਼ ਆਈਸਲਰ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜੋਸੇਫ ਮੈਕਕਾਰਥੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲੈਂਗ 1939 ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ ਤੀਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਹਰ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਲਾਂਗ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਅਣਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਜਮਿਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁਣ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ, ਫਿਲਮ ਨੋਰ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਂਗ ਦੀ 1945 ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਕਾਰਲੇਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਨੂੰ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਇਕ ਕੇਂਦਰੀ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੈਂਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਇਸ ਹੈ ਪੁਲਿਸ ਨਾਟਕ ਦਿ ਬਿਗ ਹੀਟ (1953), ਇਸਦੀ ਬੇਵਕੂਫਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਲਈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੀ ਮਾਰਵਿਨ ਨੇ ਗਲੋਰੀਆ ਗ੍ਰਾਹਮੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ' ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੌਫੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਂਗ ਦੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵੱਧਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਠੰਡੇ, ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂਦਰੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਲਾਂਗ ਨੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਜਰਮਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਰਟਰ ਬ੍ਰੂਨਰ ਨੇ ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਟੋਮਬ ਨੂੰ ਰੀਮੇਕ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਲੈਂਗ ਆਪਣੀ “ਇੰਡੀਅਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ” ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਰਮਨ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।[5] ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰੂਨਰ ਦਿ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਡਾ. ਮੱਬੂਸੇ ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੈਂਗ ਉਸ ਕੋਲ ਲੜੀ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਸਲ ਫਿਲਮ ਜੋੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਡਾ. ਮੱਬੂਸੇ (1960) ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਮਾਬੂਸ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਬ੍ਰਾerਨਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ (ਡਾ. ਮੱਬੂਸੇ ਦਾ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੈਂਗ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸੀਕੁਅਲ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਡਾ. ਮੱਬੂਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਵਾਦੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਦੀਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਪਾਰਟੈਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਲੈਂਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੀ।[6]1963 ਵਿਚ, ਉਹ ਜੀਨ-ਲੂਸ ਗੋਦਾਰਡ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕੰਟੈਂਪਟ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Obituary Variety, August 4, 1976, page 63.
  2. "Fritz Lang: Master of Darkness". British Film Institute. Archived from the original on December 18, 2008. Retrieved January 22, 2009. 
  3. Letort, Delphine; Lebdai, Benaouda, eds. (2018). Women Activists and Civil Rights Leaders in Auto/Biographical Literature and Films. Cham, Switzerland: Springer International Publishing. p. 98. ISBN 978-3-319-77081-9. Retrieved September 7, 2018. 
  4. Scott, Ellen C. (2015). Cinema Civil Rights: Regulation, Repression, and Race in the Classical Hollywood Era. Rutgers University Press. p. 1736. ISBN 978-0-8135-7137-9. Retrieved September 7, 2018. 
  5. Gold, H. L. (December 1959). "Of All Things". Galaxy. p. 6. Retrieved 15 June 2014. 
  6. Robert Bloch. "In Memoriam: Fritz Lang" in Bloch's Out of My Head. Cambridge MA: NESFA Press, 1986, 171–80