ਬਾਉਲ
ਬਾਉਲ (ਬੰਗਾਲੀ: বাউল), ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਰਹਸਮਈ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਮੁਸਲਿਮ।[1][2]
ਇਤਿਹਾਸ
[ਸੋਧੋ]ਬਾਉਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ "ਬਾਉਲ" ਸ਼ਬਦ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਗਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾਸ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਚੈਤਨਯ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਾਸ ਕਵੀਰਾਜ ਦੇ ਚੈਤਨਯ ਚਰਿਤਾਮ੍ਰਿਤ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[1] ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਮਹੱਤਵ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਾਗਲਪਨ,ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸੀ। ਬਾਉਲ ਪੇਂਡੂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਬਾਉਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ।[2] ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਬਾਉਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[3] ਬਾਉਲਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਜੂਦ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਉਲਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਰਬੇਸੀ, ਨੇਰਾ ਅਤੇ ਕਰਤਾਭਜ ਦੇ ਦੋ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ - ਔਲ ਅਤੇ ਸਾਈ। ਬਾਉਲ ਖੁਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਿਜਕ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਜੀਨ ਓਪਨਸ਼ਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਉਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਪੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[3]
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਬਾਉਲ ਤੱਤ" ਵਿੱਚ ਬੌਲੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ, ਸ਼ੈਵਵਾਦ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਸਹਾਜੀਆ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਥਪੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਹੈ। (ਨਾਥਪੰਤ ਅਤੇ ਸਹਾਜੀਆ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸੰਪਰਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਵਾਦ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬੌਲੀਵਾਦ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਉੱਭਰਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਅਤ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ [3] ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹੋ ਕਿ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।" [1]
ਬਾਉਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵਰਗ ਹਨ: ਤਪੱਸਵੀ ਬਾਉਲ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਉਲ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।[1] ਤਪੱਸਵੀ ਬਾਉਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ
ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਅਖਾੜੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮਰਦ ਚਿੱਟੀਆਂ ਲੁੰਗੀਆਂ ਅਤੇ
ਲੰਬੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਟਿਊਨਿਕਾਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ; ਔਰਤਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦਾਨ
ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਝੋਲਾਂ, ਬੈਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਯੰਤੇ ਮਾਰਾ ਵਜੋਂ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ
ਸੇਵਾਦਾਸੀ "ਸੇਵਾ ਗੁਲਾਮ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਰ ਬਾਉਲ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ
ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1976 ਤੱਕ ਕੁਸ਼ਟੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 252 ਤਪੱਸਵੀ
ਬਾਉਲ ਸਨ। 1982-83 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 905 ਹੋ ਗਈ; 2000 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ
5000 ਸੀ।
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਅਲੱਗ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਾਓਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਘੱਟ ਸਖਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਉਲ ਬਣਨ ਲਈ, ਉਹ ਕੁਝ ਰਹੱਸਮਈ ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਊਲ ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬੌਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਬੋਲਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਂਦੁਲੀ ਦੇ ਜਨੌਰੀ ਵਿੱਚ ਜੈਦੇਬ ਮੇਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਲਾਨਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਉਲ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ "Baul" Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 4 Dec. 2007.
- ↑ "Bauled over". The Times of India. 6 Feb 2010. Archived from the original on 2012-11-04. Retrieved 2015-06-01.
{{cite news}}: Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (help) - ↑ . Calcutta.
{{cite book}}: Missing or empty|title=(help); Unknown parameter|deadurl=ignored (|url-status=suggested) (help)