ਬਾਬਰਬਾਣੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਬਾਬਰਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜੋ 1521 ਵਿੱਚ ਏਮਨਾਬਾਦ ਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਹਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੇ ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਲੰਗ ਰਾਗ ਦਾ ਹੈ।

ਸਿਰਲੇਖ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਾਂ 'ਅਾਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਹੀ ਦਿਤਾ ਬਲਕਿ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਲੇਖ ਨੂੰ ਧਿਅਾਨ ਵਿਚ ਰਖ ਕੇ ਸਿਖ ਵਿਦਵਾਨਾ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਈ ਵਿਗਿਅਾਨੀਅਾ ਨੇ ਦਿਤਾ ਉੰਜ ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਗੂਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ।

ਸਾਹਾਂ ਸੁਰਤਿ ਗਵਾਈਆ ਰੰਗਿ ਤਮਾਸੈ ਚਾਇ||
ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਫਿਰਿ ਗਈ ਕੁਇਰੁ ਨ ਰੋਟੀ ਖਾਇ|| ('ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਅੰਗ ੪੧੭))

ਦਰਦ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਤਵ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਖੀ ਵੇਖਿਅਾ|ੳੁਸ ਸਮੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਅਾ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਬਰ ਨੇ ਅੈਮਨਾਬਾਦ ਨੂੰ ਮਾਸਪੁਰੀ ਬਣਾ ਦਿਤਾ| ਬਾਬਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਸ਼ਬਦ ਬੜੇ ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਸਜੀਵ ਹਨ|ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਅਾਤ ਬੜੇ ਨਾਟਕੀ ਦਿ੍ਸ਼ ਦੁਅਾਰਾ ਕੀਤੀ ਗੲੀ ਹੈ|ਨਾਟਕੀ ਅਾਰੰਭ ਤੋ ਬਾਅਦ ਕਤਲੇਅਾਮ ਦੇ ਦਿ੍ਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗੲੇ ਹਨ| ਕਿਧਰੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਬੇਬਸ ਗੳੂਅਾ ੳੁਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ,ਕਿਧਰੇ ਸਜ ਵਿਅਾਹੀਅਾ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਮਿਟਾੲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ| ਇਸਤੋ ਬਿਨਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਿਧਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਅਾ ਹੈ।ਜੋ ਪੀੜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ੲੇਤੀ ਮਾਰ ਪੲੀ ਕਰਲਾਣੈ ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਅਾਇਅਾ||

ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 'ਨੈਰੇਟਿਵ' ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕਢਿਅਾ ਗਿਅਾ ਹੈ| ਹਰ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਛਾ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ|

1 ਮਰਿ ਮਰਿ ਜੀਵੈ ਤਾਂ ਕਿਛ ਪਾੲੇ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਖਾਣੇ||
2 ਸਚ ਕੀ ਬਾਣੀ ਨਾਨਕ ਅਾਖੈ ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ ਸਚ ਕੀ ਬੇਲਾ||
ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਅਾ,ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਡਰਾਇਅਾ||
ਅਾਪੈ ਦੋਸੁ ਨ ਦੇੲੀ ਕਰਤਾ,ਜਮੁ ਕਰਿ ਮੁਗਲੁ ਚੜਾਇਅਾ||
ੲੇਤੀ ਮਾਰ ਪੲੀ ਕਰਲਾਣੇ,ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦੁ ਨ ਅਾਇਅਾ||੧|| (ਪੰਨਾ ੩੬੦)

[1]

ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ[ਸੋਧੋ]

  • ਜੈਸੀ ਮੈ ਆਵੈ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਤੈਸੜਾ ਕਰੀ ਗਿਆਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ।। (ਅੰਗ: ੭੨੨)
  • ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੁ ਡਰਾਇਆ॥(ਅੰਗ: ੩੬੦)
  • ਜਿਨ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆ ਮਾਂਗੀ ਪਾਇ ਸੰਧੂਰੁ॥(ਅੰਗ: ੪੧੭)
  • ਕਹਾ ਸੁ ਖੇਲ ਤਬੇਲਾ ਘੋੜੇ ਕਹਾ ਭੇਰੀ ਸਹਨਾਈ॥ (ਅੰਗ: ੪੧੭)। [2]

ਸਾਹਿਤਕ ਮਹਤਵ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਵਿ-ਤਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਅਾ ਹੈ|

  • ਸਕਤਾ ਸੀਹੁ ਸਾਰੇ ਪੈ ਵਗੈ ਖਸਮੈ ਸਾ ਪੁਰਸਾਈ॥ ਰਤਨ ਵਿਗਾੜਿ ਵਿਗੋਏ ਕੁਤੀ ਮੁਇਅਾ ਸਾਰ ਨ ਕਾਈ॥ (ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ)


  • ਰਾਮੁ ਨਾ ਕਬਹੁ ਚੇਤਿੳ ਹੁਣਿ ਕਹਣਿ ਨ ਮਿਲੈ ਖੁਦਾਇ॥(ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ)

ਰਸ ਨਿਰੁਪਣ[ਸੋਧੋ]

ਅਧਿਅਾਤਮਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਾਮ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਹਾਕਵੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਸ ਵੀ ਸਿਰਜ ਲੈਦੇ ਹਨ| ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇਬਾਬਰਵਾਣੀ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ,ਵੀਰ ਅਤੇ ਰੌਦਰ ਰਸ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਮੁਖ ਤੋਰ ਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ੳੁਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ| ਪ੍ਰਤੂ ਇਸ ਟੈਕਸਟ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ|

1 ਕਰੁਣਾ ਰਸ

ਕਹਾ ਸੁ ਖੇਲ ਤਬੇਲਾ ਘੋੜੇ ਕਹਾ ਭੇਰੀ ਸਹਿਨਾਈ॥
ਕਹਾ ਸੁ ਤੇਗਬੰਦ ਗਾਡੇਰੜਿ ਕਹਾ ਸੁ ਲਾਲ ਕਵਾਈ॥

2 ਰੋਦਰ ਰਸ

ਕਾਇਅਾ ਕਪੜੁ ਟੁਕੁ ਟੁਕੁ ਹੋਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਮਾਲਸੀ ਬੋਲਾ॥
ਅਾਵਨ ਅਠਤਰੈ ਜਾਨਿ ਸਤਾਨਵੈ ਹੋਰੁ ਭੀ ਉਠਸੀ ਮਰਦ ਕਾ ਚੇਲਾ॥

3 ਵੀਰ ਰਸ

ਮੁਗਲ ਪਠਾਣਾ ਭਈ ਲੜਾਈ ਰਣ ਮਹਿ ਤੇਗ ਵਗਾਈ॥
 ਓਨੑੀ ਤੁਪਕ ਤਾਣਿ ਚਲਾਈ ਓਨੑੀ ਹਸਤਿ ਚਿੜਾਈ॥

ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਂਗ ਸਰਲ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਠੇਠ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤੀ ਹੈ| ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਕ ਅਖੋਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ੳੁਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਜਿਵੇਂ : ੲੇਤੀ ਮਾਰ ਪੲੀ ਕਰਲਾਣੇ,ੲੇਹ ਜਗੁ ਤੇਰਾ ਤੂ ਗੋਸਾੲੀ|

ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕਿਰਿਅਾ ਰੂਪ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ਾੲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋ ਮੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜ ਕਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਾ ਗੲੇ ਹਨ| 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਅਾ ਜਿਥੋ ਗੁ੍ਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਲਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹਾੳ ਵਾਲੀਅਾ ਪੰਕਤੀਅਾ"ਦੋ" ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਰਖੀਅਾ ਗੲੀਅਾ ਹਨ | ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ,ਦੂਜੀ ਤੋ ਅਧੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|

ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਸਭਨਾ ਕਾ ਸੋਈ॥
ਜੇ ਸਕਤਾ ਸਕਤੇ ਕੋ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਮਨਿ ਰੋਸੁ ਨ ਹੋਏ॥ ਰਹਾਉ॥
(ਰਹਾਉ ਤੋ ਬਿਨਾ ਵਾਲੀਅਾ ਪੰਕਤੀਅਾ ਵਿਚ  ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਅਾ ਦੇ ਜੁਟ ਬਣੇ ਹਨ|)
ਧਨ ਜੋਬਨ ਦੁਇ ਵੈਰੀ ਹੋਏ ਜਿਨੀ ਰਖੇ ਰੰਗ ਲਾਇ॥
ਦੂਤਾ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਅਾ ਲੈ ਚਲੇ ਪਤਿ ਗਵਾਇ॥
ਜੇ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਦੇ ਵਡਿਅਾੲੀ ਜੇ ਭਾਵੈ ਦੇਇ ਸਜਾਇ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਖ ਦੋਵਾ ਦੀ ਧਨੀ ਹੈ| <ref_name= "ਹਵਾਲਾ 2"/>

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "ਪ੍ਰੋ.ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਡੀ.ਲਿਟ.,ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ,ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ,ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ,ਪੰਨਾ ੧੮੫"
  2. ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੇਧਾਂ