ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ
ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ | |
|---|---|
 | |
| ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ | 4 ਫਰਵਰੀ 1938 ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |
| ਮੂਲ | ਭਾਰਤ |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ |
| ਕਿੱਤਾ | ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | ...ਹਾਲ ਤੱਕ |
| ਵੈਂਬਸਾਈਟ | http://www.birjumaharaj-kalashram.com |
ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਮਿਸ਼ਰ (ਹਿੰਦੀ: बृजमोहन मिश्र) ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਡਤ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ (ਹਿੰਦੀ: पंडित बिरजू महाराज) (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1938) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਨਾਚਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹਨ।[1]
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੱਥਕ ਗੁਰੂ ਪੰਡਤ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਦੇ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਥਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਣ ਵਾਲੇ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਅੱਛਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਸੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੰਡੀਆ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[2][3][4] ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮਹਾਰਾਜ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇੱਕ ਕਥਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਅੱਛਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕਾਲਕਾ-ਬਿੰਦਾਦੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।[5][6] ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਏਗਡ਼੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[5] ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਏਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।[6][7] ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।[6]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Kaui, Banotsarg-Boghaz (2002). Subodh Kapoor (ed.). The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Volume 3. Genesis Publishing. p. 198. ISBN 81-7755-257-0.
- ↑ "How Pandit Birju Maharaj always stayed alive to sights, sounds, and sentiments of the present". Firstpost (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 18 January 2022. Retrieved 19 January 2022.
- ↑ "Dancing her way through life & grooming others too". Hindustan Times. 29 April 2006.
- ↑ "Pt. Birju Maharaj". Archived from the original on 3 September 2014. Retrieved 17 January 2022.
- ↑ 5.0 5.1 "All Time Great Classical Dancers – Achchan Maharaj". maestroesclassicaldancers.weebly.com. Retrieved 19 January 2022.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 "Pt Birju Maharaj, storyteller who blurred gender norms to become one of the foremost masters of Kathak, passes away at 83". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 18 January 2022. Retrieved 19 January 2022.
- ↑ Buddhiraja, Sunita. "Birju Maharaj – Kathak personified". Deccan Herald. Archived from the original on 10 December 2004. Retrieved 25 March 2007.
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
[ਸੋਧੋ]
- Pandit Birju Maharaj Archived 2019-07-22 at the Wayback Machine. (Official Website)
- Kathak maestro Birju Maharaj on top Indian dancers at the Wayback Machine (archived 26 November 2009)