ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ (11 ਮਈ 1918 -  21 ਜਨਵਰੀ 2016)[1] ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਰਤਕੀ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਹੈ. ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਾਚ, ਡਰਾਮਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ puppetry ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਪਰਫ਼ਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਦਰਪਣ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ.[2] ਉਸ ਨੇ ਕਲਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਉਸ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿਚ 18000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ.[3]

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਲੋਂ 1948 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਮਾਨੁਸ਼ਿਆ (ਇੱਕ ਨਾਚ-ਡਰਾਮਾ) ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ

ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀਦਾ ਜਨਮ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅੱਮੂ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਕੇਰਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸਵਿਟਜਰਲੈਡ  ਬੀਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨੀਕ, Dalcroze ਸਕੂਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਬਕ ਲਿਆ.[4] ਉਸ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ. ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ. ਭਾਰਤ  ਵਾਪਸੀ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸੁੰਦਰਮ ਪਿੱਲੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤੀ ਦੱਖਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ  ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ Thakazhi ਕੁੰਚੂ ਕੁਰੁਪ ਕੋਲੋਂ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ-ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ.

ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ[ਸੋਧੋ]

ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਨੇ 1942 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ. ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, Kartikeya ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਮਲਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਨਾਚ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ. ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਨੇ 1948 ਵਿਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਚ ਦਰਪਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੀ ਸ਼ਈਓ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਰਵਾਂ ਸੁਆਗਤ ਹੋਇਆ.

ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ   ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹਾ ਸੀ.[5] ਉਸਦੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿਆਪਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲੇ ਲਈ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ.

ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ[ਸੋਧੋ]

ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਸੌ ਨਾਚ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ. ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹਥਖੱਡੀ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਹੀ. ਉਹ ਗਾੰਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ, ਸਰਵੋਦਿਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ , ਅਤੇ  ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਨਹਿਰੂ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ (NFD) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਸੀ. ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ, ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ: ਦਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ (Mrinalini Sarabhai: The Voice of the Heart).

ਪਰਿਵਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Debra Craine and Judith Mackrell (2010). The Oxford Dictionary of Dance. Oxford: University Press. p. 396. ISBN 0199563446. 
  2. Indira Gandhi Memorial Trust (1993). Challenges of the twenty-first century: Conference 1991. Taylor & Francis. p. 375. ISBN 81-224-0488-X. 
  3. "Tradition takes over". Indian Express. 26 December 1998. Retrieved 20 October 2010. 
  4. "First step, first love". Indian Express. 9 December 2002. Archived from the original on 22 April 2004. 
  5. Vikram Sarabhai: A Life by Amrita Shah, 2007, Penguin Viking ISBN 0-670-99951-2