ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,633,927 (2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ,[1][2] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 6,357,693 ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।[3][4] ਸ਼ਹਿਰ, ਸਾਬਰਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਥਾਨ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਨੂੰ ਕਰਣਾਵਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸੰਨ 1411 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ।

ਇਤਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1411 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਿਵਿਰ ਆਧਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨੇਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵੀ ਇਥੋਂ ਹੋਈ ਸੀ । ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਬੁਣਾਈ ਲਈ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੁਕੂਮਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲ[ਸੋਧੋ]

ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 174 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਹਨ - ਕੰਕਰਿਆ ਅਤੇ ਵਸਤਰਾਪੁਰ ਤਾਲਾਬ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਦੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਫੈਦ ਮਿੱਟੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 47 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 5 ਡਿਗਰੀ ਠੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ[ਸੋਧੋ]

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨਿਗਮ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੇਖ ਰੇਖ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਔਡਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

ਸੈਰ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਂਕਰਿਆ ਝੀਲ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੁਤੁਬ - ਉਦ - ਦੀਨ ਨੇ 1451 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸਭਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਾਗ਼ ਹੈ । ਝੀਲ ਦੇ ਮਘਿਅ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਟਾਪੂ ਮਹਲ ਹੈ । ਜਿੱਥੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨੂਰਜਹਾਂ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਕਸਰ ਘੁੱਮਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ।

ਹਾਥੀਸਿੰਹ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ[ਸੋਧੋ]

ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਫੇਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਹਾਥੀਸਿੰਹ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ । ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 19 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਰਿਚਜਨ ਮਰਚੇਂਟ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਜੈਨਾਂ ਦੇ 15 ਉਹ ਗੁਰੂ ਧਰਮਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।

ਜਾਮਾ ਮਸਜਦ[ਸੋਧੋ]

ਜਾਮਾ ਮਸਜਦ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1423 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਸਜਦ ਹੈ । ਇਹ ਮਸਜਦ ਚੰਗੇਰੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਅੱਛਾ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਰਾਣੀ ਸਿਪਰੀ ਮਸਜਦ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਸਜਦ ਜੋ ਰਾਣੀ ਸਿਪਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗੜਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੇ 1514 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਗਾਂਧੀ ਆਸ਼ਰਮ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਦਾਂਡੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ।

ਕੇਲਿਕੋ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਢੰਗ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਣੀ ਬੁਣਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ । ਇਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਹਿਤ ਸਾਮਾਨ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਬੁਣਾਈ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ।

ਆਉਣ-ਜਾਣ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਭਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਵਲੋਂ ਫਰਬਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨਵਰਾਤਰਿ ਉਤਸਵ (ਅਕਤੂਬਰ - ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਹਵਾਈ ਰਸਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਥੇ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ । ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ, ਕੋਲੰਬੋ, ਮਸ਼ਕਟ, ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜਤਾ ਹੈ ।

ਰੇਲ ਰਸਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟੇਰਸ਼ਨੋਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁਡਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਸੜਕ ਰਸਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਦੂਰੀ ਮੁੰ‍ਬਈ ਵਲੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 545 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦਿਲਲ ਈ ਵਲੋਂ 873 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਮੁੰ‍ਬਈ ਵਲੋਂ ਬਸ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Ahmedabad City Census 2011 data". Archived from the original on 18 May 2014. Retrieved 28 May 2014. 
  2. "Historical Census of India". Archived from the original on 17 February 2013. 
  3. "India: States and Major Agglomerations - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information". www.citypopulation.de (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 29 September 2016. Archived from the original on 17 December 2014. 
  4. "Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps". citypopulation.de (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 1 January 2017. Archived from the original on 2 April 2016.