ਰਾਬਰਟ ਕੇ. ਮੋਰਟਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਰਾਬਰਟ ਕਿੰਗ ਮਰਟਨ
Robert K Merton.jpg
ਜਨਮ Meyer Robert Schkolnick
ਜੁਲਾਈ 4, 1910(1910-07-04)
ਫ਼ਿਲਾਡੇਲਫ਼ੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ.
ਮੌਤ ਫਰਵਰੀ 23, 2003(2003-02-23) (ਉਮਰ 92)
ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਯੂ.ਐਸ.
ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐੱਮ.ਏ.) (ਪੀਐੱਚਡੀ)
ਪੇਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ  ਸਵੈ-ਪੂਰਤੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ
ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ
ਵਿਚਲਣ ਦੇ ਮੋਰਟਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਸਿਧਾਂਤ
ਰੋਲ ਮਾਡਲ
ਹਵਾਲਾ ਸਮੂਹ
ਮਿਰਟੋਨੀ ਨਿਯਮਾਂ
Merton thesis
ਸਾਥੀ ਹੈਰੀਟ ਜੁਕਰਮਨ, ਸੁਜ਼ੈਨ ਕਾਰਹਾਰਟ
ਬੱਚੇ ਵੈਨੇਸਾ ਮਾਰਟਨ, ਰਾਬਰਟ ਸੀ. ਮਰਟਨ, ਸਟੈਫਨੀ ਮੋਰਟਨ ਟੋਮਬ੍ਰਲੋ
ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੌਨ ਡੈਸਮੰਡ ਬਰਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (1982)
ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (1994)

ਰਾਬਰਟ ਕਿੰਗ ਮਰਟਨ (ਜਨਮ ਮੇਅਰ ਰੌਬਰਟ ਸਕੋਲਨਿਕ: 5 ਜੁਲਾਈ 1910 - 23 ਫਰਵਰੀ 2003) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ , ਜਦਕਿ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਕਰਿਮਨੋਲੋਜੀ।

ਮੋਰਟਨ ਨੇ "ਅਣਇੱਛਤ ਨਤੀਜਿਆਂ", "ਰੈਫਰੈਂਸ ਗਰੁੱਪ" ਅਤੇ "ਰੋਲ ਸਟ੍ਰੈਨ" ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ "ਰੋਲ ਮਾਡਲ" ਅਤੇ "ਸਵੈ-ਪੂਰਤੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ" ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਥਿਊਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ, ਸਵੈ-ਪੂਰਤੀਪੂਰਨ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[2][3] ਮੇਰਟਨ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ, "ਸਵੈ ਪੂਰਤੀ ਵਾਲੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।[4]

"ਰੋਲ ਮਾਡਲ" ਉੱਤੇ ਮੋਰਟਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਵਧਿਆ, ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਸੰਖਿਆ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ. ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁੱਟਾਂ ਦੇ ਮੋਰਟਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਨ. ਮਾਰਟਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ


ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਵਿਕਲਪ[ਸੋਧੋ]

ਫੰਕਸ਼ਨਲਿਸਟਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਲੱਛਣ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੋਰਟਨ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਬਦਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਲੜੀ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਬਦਲ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਰਜ-ਨੀਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ[ਸੋਧੋ]

ਡੈਰਿਏਨ ਅਤੇ ਅਨੌਮੀ ਦਾ ਮੋਰਟਨ ਦਾ ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ-ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਵਿਚਾਰ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Synonyms for the term "sociology of science" include "science of science" ("Science of Science Cyberinfrastructure Portal... at Indiana University" Archived 2013-02-19 at the Wayback Machine.; Maria Ossowska and Stanisław Ossowski, "The Science of Science", 1935, reprinted in Bohdan Walentynowicz, ed., Polish Contributions to the Science of Science, Boston, D. Reidel Publishing Company, 1982, ISBN 83-01-03607-9, pp. 82–95) and the back-formed term "logology" (Christopher Kasparek, "Prus' Pharaoh: the Creation of a Historical Novel", The Polish Review, vol. XXXIX, no. 1, 1994, note 3, pp. 45–46; Stefan Zamecki, Komentarze do naukoznawczych poglądów Williama Whewella (1794–1866): studium historyczno-metodologiczne [Commentaries to the Logological Views of William Whewell (1794–1866): A Historical-Methodological Study], Warsaw, Polish Academy of Sciences, 2012, ISBN 978-83-86062-09-6, [English-language] summary, pp. 741–43). The term "logology" provides convenient grammatical variants not available with the earlier terms: i.e., "logologist", "to logologize", "logological", "logologically".
  2. Biggs, Michael (2009). "Self-fulfilling prophecies". In Hedström, Peter; Bearman, Peter. The Oxford handbook of analytical sociology (1st. ed. ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199215362.  CS1 maint: Extra text
  3. Hedström, Peter; Swedberg, Richard (1998). Social mechanisms : an analytical approach to social theory (Repr. ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521596879. Retrieved 12 March 2018. 
  4. Merton, Robert K. (1948), "The Self Fulfilling Prophecy", Antioch Review 8 (2 (Summer)): 195, doi:10.2307/4609267, ISSN 0003-5769, https://www.jstor.org/stable/4609267, retrieved on 12 ਮਾਰਚ 2018 

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]