ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)
ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | |
|---|---|
 | |
| ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਕੇਸਰੀਲਾਲ |
| ਜਨਮ | 30 ਅਗਸਤ 1923 ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) |
| ਮੌਤ | 14 ਦਸੰਬਰ 1966 (ਉਮਰ 50) |
| ਕਿੱਤਾ | ਗੀਤਕਾਰ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | 1949-1966 |
ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਕੇਸਰੀਲਾਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (30 ਅਗਸਤ 1923 - 14 ਦਸੰਬਰ 1966) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇੰਦਰ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ' ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਬੇ ਰਵਿਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਦਲਿਤ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।
ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਗੀਤ
[ਸੋਧੋ]- ਰਮਿਆ ਵਸਤਾਵਿਆ (ਸ਼੍ਰੀ 420)
- ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ (ਸ਼੍ਰੀ 420)
- ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ (ਸ਼੍ਰੀ 420)
- ਆਜ ਫਿਰ ਜੀਨੇ ਕੀ (ਗਾਈਡ)
- ਗਾਤਾ ਰਹੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ (ਗਾਈਡ)
- ਪਿਯਾ ਤੋਸੇ ਨੈਨਾ ਲਾਗੇ ਰੇ (ਗਾਈਡ)
- ਕ੍ਯਾ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਗਯਾ (ਗਾਈਡ)
- ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ (ਸੰਗਮ)
- ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ (ਸੰਗਮ)
- ਸਬ ਕੁਛ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ (ਅਨਾੜੀ)
- ਕਿਸੀ ਕੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟੋਂ ਪੇ (ਅਨਾੜੀ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
[ਸੋਧੋ]ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰੀਅਰ
[ਸੋਧੋ]
ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮਾਤੁੰਗਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਵੱਲ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ , ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ (ਕਾਵਿਕ ਸੰਮੇਲਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਜਲਤਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਪਡ਼੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।[1] ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਜਲਤਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਆਗ (1948) ਲਈ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ. ਪੀ. ਟੀ. ਏ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਖੁਦ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕਪੂਰ 'ਬਰਸਾਤ' (1949) ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤ ਅਜੇ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ। 500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਇਹ ਦੋ ਗੀਤ ਲਿਖੇਃ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਮੇਂ। ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[2][3]
ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। 1951 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਵਾਰਾ ਦਾ ਗੀਤ 'ਆਵਾਰਾ ਹੂੰ', ਜੋ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।[4] ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ , 1955 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ 420 ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ "ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਇਕਰਾਰ ਹੁਆ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਸੇ ਫਿਰ ਕੀਓ ਡਰਤਾ ਹੈ ਦਿਲ", ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲਾਸਿਕ ਗੀਤ ਹੈ।[5]
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੋਟ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਛੋਟੀ ਸੀ ਯੇ ਦੁਨੀਆ, ਪਹਿਚਾਨੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਹੈਂ , ਤੁਮ ਕਹੀ ਤੋ ਮਿਲੋਗੇ, ਕਭੀ ਟੋ ਮਿਲੋਗੇ,ਤੋ ਪੁਛੇਂਗੇ ਹਾਲ" ਲਾਈਨਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। (ਸੰਸਾਰ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਸਡ਼ਕਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਾਂਗੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿ ਹਾਲ ਹੈ ?') ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੀਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਰੰਗੋਲੀ (1962) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ।
ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ (ਮਧੂਮਤੀ), ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ (ਗਾਈਡ, ਬੰਦਨੀ, ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ), ਅਤੇ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਅਨੁਰਾਧਾ) ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ (ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ, ਮਧੂਮਤੀ, ਬੰਦਨੀ) ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ (ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ) ਵਰਗੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]
ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਕਈ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਅਵਿਜੀਤ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਿਨੇਮਾ ਭੋਜਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਮੈਯਾ ਤੋਏ ਪਿਆਰੀ ਚੱਡਿਬੋ (ਪਹਿਲੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਗੰਗਾ, ਮਿਤਵਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਚਵੇ) ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸਫ਼ਾ 184 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੂੰ 'ਗੰਗਾ ਮਇਆ' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਗਧੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
- ↑
{{cite book}}: Empty citation (help) - ↑ "Remembering Shailendra, the Balladeer of Hindi Cinema". The Wire. Retrieved 2023-11-06.
- ↑ Vancheeswaran, Ganesh (2020-09-22). "Music and lyrics: How Shailendra gift-wrapped cosmic truths through his songs". Scroll.in (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2023-11-06.
- ↑ Ashraf Aziz (2003), "Shailendra", Light of the universe: essays on Hindustani film music, Three Essays Collective, 2003, pp. 37–76, ISBN 9788188789078
- ↑ "Pyar Hua Iqrar Hua लिरिक्स - Shree 420". Gana Lyrics (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2019-03-12. Archived from the original on 25 June 2020. Retrieved 2020-06-24.