ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ

ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ (1941–2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਕਾਰਕੁਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਚਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸਨੇ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਰੇਪ ਕੇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਫੋਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜੀਵਨੀ

[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 1941 ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਨੀਨੂ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਵਿਵਿਧ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਕੌਮੁਦੀ ਮੁਨਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।[1] ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਮੀਨਾ, ਰਾਜੁਲ ਅਤੇ ਉਦੈ ਸਨ।[2] ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 2021 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[3]

ਕੰਮ

[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਐਮ.ਐੱਡ. ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ[4] ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਵਿਆਪਕ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।[5][6]

ਸ਼ੁਕਲਾ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ 'ਫੇਮਿਨਿਸਟ ਨੈੱਟਵਰਕ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 1979 ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1979 ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਇਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਫੋਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ।[2][7]

1987 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਾਚ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ - ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ)।[3] ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਟਰੱਸਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ 3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।[6] ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ।[7]

ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਵਾਚਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਵਾਚਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਪੱਛੜੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਸਕੂਲੀ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਚਲਾਈਆਂ।[7] 1995 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਿਉਂਸਪਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਚਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ 15 ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੁਨਰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।[8][9]

ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ 1980 ਤੋਂ 2021 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਖਬਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭੋਜਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।[7][10][11][12][13]

2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਐਬਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 'ਲਿੰਗ ਆਈਕਨ' ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਪੁਨਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਚਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬ, ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[14][15][16]

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ

[ਸੋਧੋ]
  • (2008) ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ, 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ: ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰਤਾ' ਜੋਏ ਦੇਸ਼ਮੁਖ-ਰਣਦੀਪ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ: ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਨਸਾਈਟਸ (ਸੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) 
  • (2008) ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ, 'ਪ੍ਰੋਮੋਟਿੰਗ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਪਾਰਟੀਸੀਪੇਸ਼ਨ ਇਨ ਏ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ: ਦਿ ਰੋਲ ਆਫ਼ ਏ ਵੂਮੈਨ ਕਮੇਟੀ' ਜੈਕੀ ਕਿਰਕ ਐਡ., ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਟੀਚਿੰਗ (ਸੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) 
  • (2010) ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੰਨਿਆ ਸਵਰਗਾਂਵਕਰ, ਵਿਭੂਤੀ ਪਟੇਲ ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਅਡੋਲੈਸੈਂਟ ਗਰਲ', ਐਡ., ਗਰਲਜ਼ ਐਂਡ ਗਰਲਹੁੱਡਸ ਐਟ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਆਫ ਯੂਥ ਐਂਡ ਜੈਂਡਰ—ਏ ਵਾਚਾ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਈ (ਦਿੱਲੀ, ਦਿ ਵੂਮੈਨ ਪ੍ਰੈਸ) 
  • (2010) ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਰਾ (ਐਡੀਜ਼), ਐਕਸਪੀਰਿੰਗ ਗਰਲਹੁੱਡ : ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫਰਾਮ ਬਸਤੀਸ ਇਨ ਮੁੰਬਈ (ਵਾਚਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ)।

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. "At 93, 'Nightingale of Gujarat' passes away due to Covid". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2020-10-14. Retrieved 2021-12-25.
  2. 2.0 2.1 "Sonal Shukla (1941–2021)". Economic and Political Weekly (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 56 (43): 7–8. 2015-06-05.
  3. 3.0 3.1 "Sonal Shukla, noted feminist and educator, dies of cardiac arrest at 80". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2021-09-10. Retrieved 2021-12-25.
  4. Deshmukh-Ranadive, Joy (2008-03-11). Democracy in the Family: Insights from India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). SAGE Publishing India. ISBN 978-93-5280-116-9.
  5. "Noted women's rights activist Sonal Shukla passes away". Deccan Herald (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2021-09-09. Retrieved 2021-12-25.
  6. 6.0 6.1 "Noted women's rights activist Sonal Shukla dead". The Hindu (in Indian English). PTI. 2021-09-10. ISSN 0971-751X. Retrieved 2021-12-25.{{cite news}}: CS1 maint: others (link)
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 "Sonal Shukla: a feminist who worked to empower girls from deprived communities". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2021-09-14. Retrieved 2021-12-25.
  8. Punwani, Jyoti. "Girls will be girls here". @businessline (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2021-12-25.
  9. "Mumbai: Over 1,500 girls help feed 820 families as part of NGO drive". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2020-06-10. Retrieved 2021-12-25.
  10. PUNWANI, JYOTI. "A Feminist Messiah Passes Into The Ages". Rediff (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2021-12-25.
  11. MENON, PARVATHI. "Of studies on women". Frontline (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2021-12-25.
  12. Thorner, Alice; Raj, Maithreyi Krishna (2000). Ideals, Images, and Real Lives: Women in Literature and History (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Orient Blackswan. ISBN 978-81-250-0843-9.
  13. Deshmukh-Ranadive, Joy (2008-03-11). Democracy in the Family: Insights from India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). SAGE Publications India. ISBN 978-81-321-0004-1.
  14. "Noted women's rights activist Sonal Shukla passes away in Mumbai". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2021-09-09. Retrieved 2021-12-25.
  15. "An icon of the Women's movement in India and across the globe!". india.fes.de (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Retrieved 2021-12-25.
  16. Gunjal, Geeta (2021-10-24). "Sonal Shukla: Writer, Educator And Iconic Feminist | #IndianWomenInHistory". Feminism In India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ)). Retrieved 2021-12-25.