ਸੱਕ (ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ)

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਅੰਬ (ਮੈਂਜੀਫੇਰਾ ਇੰਡੀਕਾ) ਦੀ ਸੱਕ, ਲਾਇਕਨ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ; ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ
ਜਪਾਨੀ ਮੈਪਲ ਸੱਕ।

ਸੱਕ ਵੁੱਡੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸਿਖਰਾਂ ਹਨ। ਸੱਕ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਖ਼ਤ, ਲੱਕੜੀ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੱਕ ਵੈਸਕੁਲਰ ਕੇੰਬਿਅਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਂ ਹੈ।[1] ਇਹ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਕ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਛਿੱਲ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਕ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੈਰੀਡਰਮ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਛਿੱਲ ਦੀ ਸਤਹ ਤੇ ਨਿਰਜੀਵ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਪੈਰੀਡਰਮ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਪੈਰੀਡਰਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪੈਰੀਡਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਰਾਇਟਿਡੋਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੱਕ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਲ ਸਾਈਡਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਧ ਦੇ ਪਰਦੇ, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲੇ, ਟੈਨਿਨ ਲਈ ਟੈਨਬਾਰਕ, ਰੇਸਿਨ, ਲੇਟੈਕਸ, ਦਵਾਈਆਂ, ਜ਼ਹਿਰ, ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਹਿਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰ੍ਕ। ਬਾਰਕ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਕੈਨੋਜ਼ ਅਤੇ ਰੱਸੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। [2] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਦਿਲਚਸਪ ਸੱਕ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਕ ਨੂੰ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੀ ਸਤਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[3][4]

ਰੁੱਖ ਕਰਾਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ

ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਵੁਡੀ ਸਟੈਮ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:[5]

  1. ਸੱਕ
    1. ਪੈਰੀਡਰਮ
      1. ਕਾਰਕ (ਫੈਲਮ ਜਾਂ ਸੁਬਰ), ਰਾਇਟਿਡੋਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
      2. ਕਾਰਕ ਕੈਮਬਿਅਮ (ਫੈਲੋਜਨ)
      3. ਫੈਲੋਡਰਮ
    2. ਛਿੱਲ
    3. ਫਲੋਇਮ
  2. ਵੈਸਕੁਲਰ ਕੈਮਬਿਅਮ
  3. ਲੱਕੜ (ਜ਼ਾਇਲਮ)
    1. ਸ਼ੈਪਵੁੱਡ- ਜੀਵ ਹਿੱਸਾ (ਐਲਬਰਨਮ)
    2. ਹਾਰਟਵੁੱਡ- ਨਿਰਜੀਵ ਹਿੱਸਾ (ਡਿਊਰਾਮੇਨ)
  4. ਪਿਥ (ਮੈਡੀਉਲਾ)

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਟਿਸ਼ੂ ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

  1. ਐਪੀਡਰਮਿਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਰੀਡਰਮ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
  2. ਛਿੱਲ
  3. ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਫਲੋਇਮ
  4. ਵੈਸਕੁਲਰ ਕੈਮਬਿਅਮ
  5. ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜ਼ਾਇਲਮ।

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਡੰਡੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਦਲਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਛਾਲੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੱਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਐਪੀਡਰਮਿਸ ਕੋਸ਼ੀਕਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਹੈ ਜੋ ਪੌਦੇ  ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।   ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਐਪੀਡਰਮਿਸ ਪਰਤ,ਕੋਰਟੈਕਸ, ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਫਲੋਇਮ ਕੌਰਕ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੌਰਕ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੈੱਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਹ ਮਰੀ ਹੋਈ ਪਰਤ ਇੱਕ ਮੋਟੀ, ਰੁੱਖੀ ਛਾਰ ਹੈ ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੂਰੇ ਤਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੰਡੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸੱਕ ਹਟਾਉਣਾ[ਸੋਧੋ]

ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਤਣੇ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤਣੇ, ਤੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੜਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਛਿੱਲ ਡਿੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀਕੌਰਟੀਕੇਟਿਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਜੀਵਤ ਜੀਵ ਕੀੜੇ ਸਮੇਤ, ਸੱਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,[6] ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਫੰਜਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਸੀ, ਐਲਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾੜੀ ਦਾਰ ਪੌਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਰਾਸੀਮ ਜਾਂ ਪਰਜੀਵ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਸਹਿਭਾਗੀ ਸਬੰਧ ਵੀ ਹਨ।

ਸੱਕ ਮੁਰੰਮਤ[ਸੋਧੋ]

ਦਰੱਖਤ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਛਿਲਤ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਧੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚਟਾਕ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਓਕ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪੌਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਲੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਫ਼ਰੌਸਟ ਦਰਾੜ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਝੰਜੜੀ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਛਿੱਲਤਾਂ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਕੁਝ ਹਾਦ ਤੱਕ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੈਲਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Raven, Peter H.; Evert, Ray F.; Curtis, Helena (1981), Biology of Plants, New York, N.Y.: Worth Publishers, p. 641, ISBN 0-87901-132-7, OCLC 222047616 
  2. Taylor, Luke. 1996. Seeing the Inside: Bark Painting in Western Arnhem Land. Oxford Studies in Social and Cultural Anthropology. Oxford: Clarendon Press.
  3. Sandved, Kjell Bloch, Ghillean T. Prance, and Anne E. Prance. 1993. Bark: the Formation, Characteristics, and Uses of Bark around the World. Portland, Or: Timber Press.
  4. Vaucher, Hugues, and James E. Eckenwalder. 2003. Tree Bark: a Color Guide. Portland: Timber
  5. Pereira, Helena (2007), Cork, Amsterdam: Elsevier, p. 8, ISBN 0-444-52967-5, OCLC 162131397 
  6. Lieutier, François. 2004. Bark and Wood Boring Insects in Living Trees in Europe, a Synthesis. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.