2004 ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

2004 ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ, 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਯੂਟੀਸੀ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ 9.1 - 9.3 ਦੀ ਪਲ ਭਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੀ ਅਤੇ IX ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ Mercalli ਤੀਬਰਤਾ (ਹਿੰਸਕ) ਸੀ। ਅੰਡਰਸੇਈ ਮੈਗਾਥ੍ਰਸਟ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਟ ਨੂੰ ਬਰਮਾ ਪਲੇਟ ਨੇ ਨਿਚੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਤਬਾਹਕੁਨ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 14 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 230,000-280,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ 30 ਮੀਟਰ ਤੱਕ (100 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਆਈਆਂ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਸੀ।

ਇਹ ਤੀਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੂਚਾਲ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਸੀਸਮੋਗ੍ਰਾਫ ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਲੰਬਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ, 8.3 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।[1] ਇਸ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ 1 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.4 ਇੰਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੂਜੇ ਭੂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[2][3] ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਿਮੂਲੇ ਅਤੇ ਮੇਨਲੈਂਡ ਸੁਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ।[4] ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਮਦਦ ਵਿਚ 14 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (2004) ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।[5] ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੁਦਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸੁਮਾਤਰਾ-ਅੰਡੇਮਾਨ ਭੂਚਾਲ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[6][7]

ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੁਨਾਮੀ 2004 ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2004 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਨਾਮੀ, ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੁਨਾਮੀ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁਨਾਮੀ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸੁਨਾਮੀ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਿਵਸ ਸੁਨਾਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ, ਭਾਰਤ[ਸੋਧੋ]

ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਨਾਮੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਆਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਸੁਨਾਮੀ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਨਾਮੀ ਸਰਵੇਖਣ ਲਿਟਲ ਅੰਡੇਮਾਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਟ ਬੇਅ), ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ) ਅਤੇ ਕਾਰ ਨਿਕੋਬਾਰ (ਕਾਨਕਾਨਾ-ਮਾਸ ਸੈਕਟਰ), ਗ੍ਰੇਟ ਨਿਕੋਬਾਰ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਂਪ ਬੈਲ ਬੇ ਅਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[8]

ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ[ਸੋਧੋ]

ਸੁਨਾਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ (ਦੋਂਦਰਾ ਸਿਰ) ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਗਈ।

ਮਾਲਦੀਵਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਊਰਜਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।[9]

ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ ਸ੍ਰੋਤ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 1,700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1056.33 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ 2 ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਸੁਨਾਮੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨਾਮੀ ਹੜ੍ਹ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ।[10]

ਪਹਿਲੇ ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹੜ੍ਹ (ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਲਹਿਰ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।[11] ਕੁਝ ਪਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਖਤਰਾ (ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਲਹਿਰ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.62 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦੂਜੀ ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰ ਆਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ਨੇ ਸੀਵਲਾਂ ਅਤੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਹੀਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਥਾਈਲੈਂਡ[ਸੋਧੋ]

ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਨਾਮੀ ਰਨਪੁਟ ਉਚਾਈ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖਾਓ ਲਕ ਅਤੇ ਟੁਕੂਆ ਪਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਨਾਮੀ ਉਚਾਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ:[12]

  • ਖਾਓ ਲਕ ਵਿਚ 6-10 ਮੀਟਰ (19.7 ਫੁੱਟ -32.8 ਫੁੱਟ) 
  • ਫੁਕੇਟ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ 3-6 ਮੀਟਰ (9.84 ਫੁੱਟ -19.7 ਫੁੱਟ) 
  • ਫੂਕੇਟ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ 3 ਮੀਟਰ (9.84 ਫੁੱਟ) 
  • ਫੂਕੇਟ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ 2 ਮੀਟਰ (6.56 ਫੁੱਟ) 
  • ਫਾਈ ਫਾਈ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ 4-6 ਮੀਟਰ (13.12 ਫੁੱਟ -19.7 ਫੁੱਟ) 
  • ਬਾਨ ਥੰਗ ਦਾਾਪ ਤੇ 19.6 ਮੀਟਰ (64.3 ਫੁੱਟ) 
  • ਰਾਮਸਨ 'ਤੇ 5 ਮੀਟਰ (16.4 ਫੁੱਟ)
    ਤੇ ਹੋਰ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Analysis of the Sumatra-Andaman Earthquake Reveals Longest Fault Rupture Ever". National Science Foundation. 19 May 2005. Retrieved 15 December 2016. 
  2. Walton, Marsha (20 May 2005). "Scientists: Sumatra quake longest ever recorded". CNN. Retrieved 15 December 2016. 
  3. West, Michael; Sanches, John J.; McNutt, Stephen R. (20 May 2005). "Periodically Triggered Seismicity at Mount Wrangell, Alaska, After the Sumatra Earthquake". Science. 308 (5725): 1144–1146. Bibcode:2005Sci...308.1144W. doi:10.1126/science.1112462. 
  4. Nalbant, Suleyman S.; Steacy, Sandy; Sieh, Kerry; Natawidjaja, Danny; McCloskey, John (9 June 2005). "Seismology: Earthquake risk on the Sunda trench" (PDF). Nature. 435 (7043): 756–757. Bibcode:2005Natur.435..756N. doi:10.1038/nature435756a. Archived from the original (PDF) on 19 May 2009. Retrieved 16 May 2009. 
  5. Jayasuriya, Sisira; McCawley, Peter (2010). The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster. Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar. ISBN 978-1-84844-692-2. 
  6. Lay, T.; Kanamori, H.; Ammon, C.; Nettles, M.; Ward, S.; Aster, R.; Beck, S.; Bilek, S.; Brudzinski, M. (20 May 2005). "The Great Sumatra-Andaman Earthquake of 26 December 2004". Science. 308 (5725): 1127–1133. Bibcode:2005Sci...308.1127L. doi:10.1126/science.1112250. 
  7. "Tsunamis and Earthquakes: Tsunami Generation from the 2004 Sumatra Earthquake — USGS Western Coastal and Marine Geology". Walrus.wr.usgs.gov. Retrieved 12 August 2010. 
  8. T. Ghosh, P. Jana, T.S. Giritharan, S. Bardhan, S.R. Basir, A.K. Ghosh Roy. (2007). Tsunami survey in Andaman and Nicobar group of Islands. Geological Survey of India Special Publication no.89. 165–184.
  9. http://www.nzsee.org.nz/db/Bulletin/Archive/38(4)0235.pdf
  10. http://www.tsunami.civil.tohoku.ac.jp/sumatra2004/C3.pdf
  11. http://faculty.vassar.edu/brmcadoo/SriLankaPapadopetal.pdf
  12. http://www.marine.tmd.go.th/Presentation/Alexandria/The%202004%20Indian%20tsunami%20in%20Thailand%20Surveyed%20runup%20heights%20and%20tide%20gauge%20records.pdf

ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:<ref> tag with name "AsiaNews-Myanmar" defined in <references> is not used in prior text.

ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:<ref> tag with name "Satake" defined in <references> is not used in prior text.