2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ

ਜਿਸ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ
ਜਗ੍ਹਾ ਮੁੰਬਈ
ਲਿਓਪਾਰਡ ਕੈਫੇ
ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਟਰਮੀਨਸ
ਤਾਜ ਹੋਟਲ
ਓਬਰਾਏ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ
ਕਾਮਾ ਹਸਪਤਾਨ
ਨਾਰੀਮਨ ਹਾਊਸ
Coordinates 18°55′20″N 72°49′57″E / 18.922125°N 72.832564°E / 18.922125; 72.832564
ਤਰੀਕ 26 ਨਵੰਬਰ 2008 (2008-11-26)-29 ਨਵੰਬਰ 2008 (2008-11-29)
23:00 (26/11)-08:00 (29/11) (IST, UTC+05:30)
ਹਮਲੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਬੰਬ, ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘੇਰਾਂਬੰਦੀ,[1] ਬੰਧਕ
ਮੌਤਾਂ 164
ਜਖਮੀ 600+
Victims ਲਿਸਟ ਦੇਖੋ
Assailants ਜ਼ਾਕੀ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਲਖਵੀ[2][3]
ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ[4][5][6]
Number of participants 24-26
Defenders ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ,
MARCOS
ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ
ਐਟੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਕੁਅਡ
ਮੁੰਬਈ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉ


2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀਮਨ ਹਾਊਸ, ਤਾਜ ਹੋਟਲ (en) ਅਤੇ ਓਬਰਾਏ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ (en) ਹਮਲੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿਚ 6 ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ 166 ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਹਮਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਿਰ 30 ਸਾਲਾ ਜ਼ਰਾਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਬਣ ਕੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਵਾਇਸ-ਓਵਰ-ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਫ਼ੋਨ ਸੇਵਾ ਖ਼ਰੀਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਥਾਂ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਫ਼ੋਨ ਸਿਸਟਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨਿਊਜਰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਗੂਗਲ ਅਰਥ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਦਾ 53 ਸਾਲਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੇਡਲੀ ਮੁੰਬਈ 'ਚ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੋਸ਼ਾਂ 'ਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 35 ਸਾਲ ਜੇਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇਡਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਜੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਤਹਿਵੁਰ ਰਾਣਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਰਾਣਾ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ 'ਚ ਹੇਡਲੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਸ਼ਕਰ ਏ ਤੋਇਬਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਵਿੰਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਬੂ ਯਾਕੂਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੰਗ ਨੂੰ 'ਆਈਸ ਕਿਊਬ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਜਾÎਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਈਟੀ ਦੇ ਲਈ 26/11 ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਯਾਕੂਬ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਥਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਸਥਾਨ ਹਮਲੇ ਦੀ ਕਿਸਮ
Mumbai India.jpg ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਟਰਮੀਨਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੋਲੀਆ ਅਤੇ ਗੋਲਿਆ ਨਾਲ ਹਮਲਾ
ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਗੋਲੀਆ ਮਾਰੀਆ
LeopoldCafe gobeirne.jpg ਲਿਓਪਾਰਡ ਕੇਫੇ, ਕੋਲਾਬਾ ਗੋਲੀਆ ਚੱਲੀਆਂ
TajMahalPalaceMumbai1 gobeirne.jpg ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਗੋਲੀਆ
OberoiMumbai02 gobeirne.jpg ਉਬਰਾਏ ਟ੍ਰਾਈਡੈਨ ਗੋਲੀਆ ਧਮਾਕੇ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ, ਅੱਗ,
ਮਜ਼ਾਗਾਉਂ ਡੌਕ ਧਮਾਕਾ ਵਾਲੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਕਿਸਤੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ
ਕਾਮਾ ਹਸਤਪਾਨ ਗੋਲੀਆ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
ਨਾਰੀਮਨ ਹਾਉਸ ਗੋਲੀਆ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ
ਵਿਲੇ ਪਾਰਲੇ ਕਾਰ 'ਚ ਧਮਾਕਾ
ਗਿਰੇਗਾਓ ਚੋਪਾਟੀ 2 ਅਤੰਕਬਾਦੀ ਮਾਰ ਗਰਾਏ
ਤਾਰਦੀਓ 2 ਅਤੰਕਬਾਦੀ ਫੜੇ ਗਏ
ਮੈਟਰੋ ਮੁਵੀ ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਫੜੀ ਗਈ ਜੀਤ ਤੋਂ ਗੋਲੀਆ ਮਾਰੀਆ

ਹਮਲਾਵਰ[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਹਮਲਾਵਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸਿਰਫ ਕਸਾਬ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ। 10 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਹੀ ਬਚਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਸ਼ੀ ਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ, ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਛੋਟਾ, ਅਬੁ ਅਲੀ, ਫਾਹਦ ਉਲਾ, ਇਸਮਾਇਲ ਖਾਨ, ਬਾਬਰ ਇਮਰਾਨ, ਅਬੁ ਉਮਰ, ਅਬੁ ਸੋਹਰਾਬ, ਸੋਇਬ ਉਰਫ ਸੋਹੇਬ ਸਨ।

ਮੁੱਖ ਲੇਖ: ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ

ਚੇਤਾਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Magnier, Mark; Sharma, Subhash (27 November 2008). "India terrorist attacks leave at least 101 dead in Mumbai". Los Angeles Times: p. A1. http://articles.latimes.com/print/2008/nov/27/world/fg-mumbai27. Retrieved on 28 ਨਵੰਬਰ 2008. 
  2. Masood, Salman (2009-02-12). "Pakistan Announces Arrests for Mumbai Attacks". New York Times. http://www.nytimes.com/2009/02/13/world/asia/13pstan.html?partner=permalink&exprod=permalink. Retrieved on 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009. 
  3. Haider, Kamran (2009-02-12). "Pakistan says it arrests Mumbai attack plotters". Reuters. http://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE51B25820090212?pageNumber=1&virtualBrandChannel=10112. Retrieved on 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009. 
  4. Pakistan admits Pakistanis, LeT training camps used for Mumbai attacks. The News Tribe (2012-11-12). Retrieved on 2014-06-19.
  5. Nelson, Dean. (2009-07-08) Pakistani president Asif Zardari admits creating terrorist groups. Telegraph. Retrieved on 2014-06-19.
  6. Pakistan admits Mumbai terror link | The National. Thenational.ae (2009-02-12). Retrieved on 2014-06-19.