ਐਡਵਰਡ ਬੀ ਟਾਇਲਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਸਰ ਐਡਵਰਡ ਬੀ ਟਾਇਲਰ
ਐਡਵਰਡ ਬੀ ਟਾਇਲਰ
ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1832
ਕੈਬਰਵੈੱਲ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ
ਮੌਤ 2 ਜਨਵਰੀ 1917(1917-01-02) (ਉਮਰ 84)
ਵਲਿੰਗਟਨ, ਸਮਰਸੈੱਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂ.ਕੇ.
ਕੌਮੀਅਤ "ਅੰਗਰੇਜ਼"
ਖੇਤਰ "ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ"
ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ "ਕਲਚਰਲ ਅੈਵਿੳੁਲੂਸ਼ਨ"

ਅੈਡਵਰਡ ਬਰਟਨ ਟਾੲਿਲਰ ੲਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨੀ ਸੀ। ਟਾੲਿਲਰ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਧੀ ਹੈ ਟਾੲਿਲਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਿਗਿਅਾਨ ਵਿੱਚ 'ਚਾਰਲਸ ਲਿਅਲ' ਦੇ "ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ" 'ਤੇ ਅਾਧਾਰਿਤ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ ਦੇ ਵਿਗਿਅਾਨਕ ਅਧਿਅੈਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ੲੇ ਬੀ ਟਾੲਿਲਰ ਨੂੰ ਕੲੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।[1]

ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ੲੇ ਬੀ ਟਾੲਿਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1832 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੇਬਰਵੈਲ ਵਿਖੇ ਹੋੲਿਅਾ ਸੀ ੳੁਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋਸਫ ਟਾੲਿਲਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈਰੀੲੇਟ ਟਾੲਿਲਰ ਸੀ। ਅਾਰਥਿਕ ਪਖੋਂ ੳੁਹ ਬਹੁਤ ਧਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ੳੁਹ 'ਬਰਾਸ' ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।

ਸਿਖਿਅਾ[ਸੋਧੋ]

ਟਾੲਿਲਰ ਨੇ ਟੋਟਨਹੈਸ ਦੇ ਗਰੋਵ ਹਾੳੁਸ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਿਅਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ੳੁ ਸਿਖਿਅਾ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾੲਿਅਾ।[2] 1885 ਵਿੱਚ ੳੁਹ ੲਿੰਗਲੈਂਡ ਛਡ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਅਾ ਅਤੇ ੳੁਥੋਂ ਦੇ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਅੈਨ ਕਰਨ ਲਗੇ ੳੁਹ ਅਾਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 'ਟਾੲਿਰ ਹੈਨਰੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀ' ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੋ ੲਿਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨੀ ਸਨ ੳੁਹਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ੳੁਹਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਸਾਸ਼ਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗੲੀ।[3]

ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ[ਸੋਧੋ]

ਟਾੲਿਲਰ ਨੇ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿਤੀ। ੳੁਹਨਾਂ ਅਨੂਸਾਰ,

 ਸਭਿਅਾਚਾਰ ੳੁਹ ਜਟਿਲ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਅਾਨ,ਕਲਾ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼, ਕਾਨੂੰਨ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਾਦਤਾਂ ਅਾ ਜਾਦੀਅਾ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਅਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ੲਿਕ ਮੈਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।[4]

ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ[ਸੋਧੋ]

ਅਾਪਣੀਅਾ ਕੲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਅਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਅਾਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਟਾੲਿਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ੳੁਸਦੀਅਾਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਪ੍ਰੀਤ ੲਿਕ ਹੀ ਹਨ।[5]ੲਿਸਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ੲਿਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਅਾਨ ੳੁਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਨਾ ਕਿ ੲਿਕ ੳੁਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ, ੲਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾੲਿਲਰ ਨੇ ੲਿਹ ਅੰਤਰ ਪਾੲਿਅਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਖਿਅਾ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ[6]

ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਅਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • 1871 ਵਿੱਚ ਟਾੲਿਲਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਅਾ ਗਿਅਾ।
  • 1875 ਵਿੱਚ ੳੁਹਨਾ ਨੇ "ਅਾਕਸਫੋਰਡ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਅਾਲੇ"' ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ੳੁਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
  • 18884- 85 ਵਿਚਪਹਿਲੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ ਦੇ ਰੀਡਰ ਦੀ ੳੁਪਾਧੀ ਮਿਲੀ।
  • 1896 ਵਿੱਚ ੳੁਹ ਅਾਕਸਡੋਰਡ ਵਿਵਚ ਪਹਿਲੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਰ ਬਣੇ।
  • 1912 ਵਿੱਚ ੳੁਹਨਾ ਨੂੰ ਨਾੲਿਟ ਦੀ ੳੁਪਾਧੀ ਦਿਤੀ ਗੲੀ।

ਪੁਸਤਕਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਅੈਨਾਹਾਕ: ਅੋਰ ਮੈਕਸਿਕੋ ਅੈਂਡ ਦਿ ਮੈਕਸਿਕਨ 1861
  • ਰਿਸਰਚ ੲਿੰਨਟੁ ਦਿ ਅਰਲੀ ਹਿਸਟਰੀ ਅਾਫ ਮੈਨਕਾੲਿਡ ਅੈਂਡ ਦਿਡਵੇਲਪਮੈਂਟ ਅਾਫ ਸਿਵੀਲਾੲਿਜੈਸ਼ਨ (1865)
  • ਪਰਿਮੀਟਿਵ ਕਲਚਰ(1871)
  • ਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ (1881)
  • ਅਾਨ ਅ ਮਥੈਡ ਅਾਫ ੲਿਨਵੈਸਟਿਗੇਸ਼ਨ ਦਿ ਡਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਾਫ ੲਿੰਨਸਚੀਟਿੳੁਸ਼ਨ,ਅੈਪਲਾੲਿਡ ਟੂ ਲਾਜ਼ ਅਾਫ ਮੈਰਿਜ ਅੈਂਡ ਡਿਸੈਂਟ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ਪਾਲ ਬੋਹੈਨਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਵ-ਵਿਗਿਅਾਨ (ਨਿੳੂਯਾਰਕ ਰਾੲਿਨ ਹਾਰਟ ਅੋਰ ਵਿਸਟਨ) (1969)
  2. ਲੋਰੀ ਰਾਬਰਟ ਅੈਚ (1917)ਅੈਡਵਰਡ ਬੀ ਟਾੲਿਲਰ,ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨੀ,ਨਵੀ ਸੀਰਿਜ (ਖੰਡ 19) ਨੰ:2 ਅਪ੍ਰੈਲ- ਜੂਨ 1917
  3. ਅਾਰ. ਅਾਰ. ਮਰੇਟ,ਟਾੲਿਲਰ(ਲੰਡਨ ਚੈਪਮੈਨ,ਅੋਰ ਹਾਲ,1936)
  4. ਟਾੲਿਲਰ ਅੈਡਵਰਡ, 1920 1871 ਅਰੰਭਿਕ ਸਭਿਅਾਚਾਰ, ਨਿੳੂਯਾਰਕ ਜੇ.ਪੀ. ਪਟਨਮ ਸੰਸ,1
  5. ਟਾੲਿਲਰ ਅੈਡਵਰਡ, 1920 1871 ਅਰੰਭਿਕ ਸਭਿਅਾਚਾਰ, ਨਿੳੂਯਾਰਕ ਜੇ.ਪੀ. ਪਟਨਮ ਸੰਸ,1
  6. ਸਟ੍ਰਿਗਰ,ਮਾਰਟਿਨ ਡੀ (1999) ਰੀਥਿੰਕਿਗ ਅੈਨੀਮਿਜ਼ਸਮ:ਥਾੳੁਟਸ ਫਰੋਮ ਦੀ ੲਿਨਫੈਨਸ਼ੀ ਅਾਫ ਅਾਵਰ ਡਿਸਿਪਲਨ ਦਿ ਜਰਨਲ ਅਾਫ ਦਿ ਰਾੲਿਲ ੲੇਨਥਰੋਪਲੋਜ਼ਿਕਲ,ੲਿਸਟੀਚਿੳੂਟ, ਵੋਲਿਅਮ:5 (ਦਸੰਬਰ 1999) ਪੀ,ਪੀ 541,555